‘Laïcité’, de absolute scheiding van kerk en staat in Frankrijk: onderhuidse strijd tussen twee verschillende opvattingen van Laïcité nu actueel geworden

Civis Mundi Digitaal #37

door Jan de Boer

 De totale scheiding van kerk en staat in Frankrijk sinds de Franse revolutie in 1789 met de slogan

 ‘liberté,égalité, fraternité’ houdt in dat de staat: de republiek Frankrijk, zich op generlei wijze bemoeit met de kerk, de religies, voor zover deze zich binnen de staatsorde bewegen, en de religies zich op generlei wijze bemoeien met de staat, ‘de republiek Frankrijk’, gebaseerd op de filosofisch/politieke ideeën van de Verlichting.

 

Waar in het begin van de Franse revolutie de katholieke geestelijkheid zich aansloot bij de ‘revolutionairen’, tijdens het schrikbewind van Robespierre , keerde ze zich af van de Franse revolutie, alsmede van de ideeën van de Verlichting en zocht haar heil bij de conservatieven. Ook nu steunt de katholieke kerk de rechtse partijen in Frankrijk, voelen veel katholieken zich aangetrokken door het extreem-rechtse Front National, dat zich ook graag laat zien met katholieke fundamentalisten. Het Front National verdedigt de laïcité om zich zo een alibi voor racisme en anti-semitisme te verschaffen.

De verdediging van de werkelijke ‘laïcité’ in Frankrijk moet dan ook voornamelijk van politiek links komen. Gedurende de laatste dertig jaar zijn er twee opvattingen van de ‘laïcité’ binnen politiek links, die zich verharden en elkaar bestrijden. De ene opvatting predikt ‘opening en diversiteit’ met name op religieus terrein, de andere opvatting schippert niet, sluit geen compromissen met betrekking tot de ‘laïcité’. Deze strijd die lange tijd onder het vloerkleed werd geschoven te beginnen met oud-president Mitterrand, stelt zo twee culturen binnen politiek links tegenover elkaar, twee verschillende opvattingen betreffende de samenleving die elkaar moeilijk verdragen, nu Frankrijk leeft met terrorisme gebaseerd op religieus fundamentalisme.

 

De opvatting van ‘opening en diversiteit’ wordt gepredikt door de voorzitter van het ‘Observatoire de la laïcité’ Jean-Louis Bianco , benoemd en gesteund door President Hollande en Ségolène Royal - beide uit de ‘stal’ van Mitterrand - en burgemeesters als Anne Hidalgo van Parijs. Zij willen die liever ter wille van de vrede en de eenheid in het land, in Parijs het liever met ook verdachte en vijandige islamitische organisaties op een akkoordje gooien, ondanks het gevaar van een steeds sterker wordend communautarisme dat op de wat langere termijn ontegenzeggelijk een gevaar oplevert voor de ‘laïcité’, voor de democratie en daardoor ook voor de zo begeerde eenheid van het land.

 Binnen het ‘Observatoire de la Laïcité’ deelt lang niet iedereen de mening van de voorzitter die zijn tegenstanders graag mag aan duiden als ‘de fundamentalisten van de Laïcité’. En dat kwam naar buiten bij een door Bianco felle aanval op de filosofe Elisabeth Badinter, zijn een erkend bestrijdster van racisme in al zijn vormen, die stelde dat de ‘laïcité’ met kracht verdedigd moet worden zonder daarbij bang te zijn om voor ‘islamophobe’ uitgemaakt te worden. De aanval van Bianco was een duidelijke poging om hen die het idee van een ‘laïcité’ voor alle godsdiensten verdedigen , in discrediet te brengen. En dat gebeurt op een moment dat een zeker islam-fascisme jongeren

in de buitenwijken van de steden recruteert, de overgrote meerderheid van de mohammedanen in de wereld de eerste slachtoffers van het islamisme zijn, en dat de overgrote meerderheid van de Franse mohammedanen net als anderen gewone burgers willen zijn met dezelfde rechten en plichten ook op het gebied van de verhouding tussen vrouwen en mannen. Zij moeten dan in het kader van de ‘laïcité’ ook op dezelfde manier benaderd en behandeld worden en niet als een aparte categorie.

 

Deze polemiek komt op een moment dat de ‘laïcité’ op diverse fronten wordt aangevallen. Door hen, die het principe van de scheiding van kerk en staat ter discussie willen stellen. Met name artikel 2 van de wet op de ‘laïcité’ van 1905 die onderstreept dat de Republiek geen enkele godsdienst erkent en financiert. Door hen die de ‘laïcité’ terug willen brengen tot een simpele neutraliteit en een interrreligieuze dialoog voorstaan. Door hen die over de inhoud van de ‘laïcité’ willen onderhandelen om deze ‘aan te passen’ aan de eisen van de communautaristen. Door hen die de wet van 2004 af wil schaffen die het openlijk dragen van religieuze tekens op de scholen verbiedt.

Al deze pogingen van de laatste jaren om de ‘laïcité’ een kwalitatief te geven van ‘multi-interpretabel’, ‘open’, ‘positief’, van nu af aan ‘in onderling akkoord’, zijn er in feite op uit op op slinkse wijze de ‘laïcité’ van haar inhoud te ontdoen.

 

Op de dag na de barbaarse aanslagen in Parijs, was daar ineens weer een enorm en ontroerend republikeins elan. President Hollande, de eerste minister Manuel Valls en leden van de Assemblée Générale en de Senaat zongen de ‘Marseillaise’ toonbeeld van de eenheid van het land, onderstreepten hun gehechtheid aan de ‘laïcité’. Manuel Valls , beslist geen voorstander van de richting ‘opening en diversiteit’ verklaarde kortgeleden weer voor de zoveelste keer, dat “er dringend weer gezamenlijk naar de werkelijke zin van de ‘laïcité’ moet worden gewerkt, onze gezamenlijke sokkel...., vastberaden en ononderhandelbaar , die ons in staat stelt ons allen te verenigen" . "Strijd tegen het racisme in al zijn vormen, tegen het anti-semitisme, uitsluiting en werkloosheid, dat is het werkterrein waaraan we onze krachten moeten wijden", zegt Patrick Kessel, voorzitter van het ‘Comité Laïcité République’.

 

In werkelijkheid is er, denk ik, meer consensus tussen de aanhangers van de beide opvattingen wat betreft de definitie van ‘laïcité’ dan er verondersteld wordt. De vraag is, of de ‘laïcité’ wel of niet aangevallen wordt en als dat het geval is, op welke wijze moeten we dan ageren tegen hen die de

 ‘laïcité’ bestrijden. Door ‘opneming’ of daar mee in tegenstelling hun ideeën bestrijden door hun praktijken te weigeren,te verbieden. Het praktizeren van een religie, zelfs zeer geëngageerd, geeft geen problemen op zich, als zij niet probeert de collectieve organisatie overhoop te halen. Bijvoorbeeld die van een sportieve activiteit of van een vorm van openbaar vervoer. In dat geval wordt zij een van nature politieke eis en een bron van conflicten.

Deze politieke eisen moeten serieus genomen worden. Dit in tegenstelling tot velen binnen extreem links, die hierin slechts een revolte zien tegen onrechtvaardigheid en sociale ongelijkheid. Dat is naïf en gevaarlijk toegeeflijk.

Net zoals je je ongerust kunt maken over de opmars van het Front National moet ook deze politieke islam, die de strijd aangaat met de ‘laïcité’ en de democratie in Frankrijk, beslist niet onderschat worden.