Japan: de schok van een sterk verouderende bevolking

Civis Mundi Digitaal #47

door Jan de Boer

De snel verouderende bevolking van Japan bedreigt tientallen traditionele ambachtelijke beroepen die in Japan buitengewoon populair zijn. De kleine en middelgrote bedrijven vormen met de micro-bedrijven maar liefst 99,7 % van alle Japanse bedrijven die aan ruim 85 % van alle werknemers arbeid verschaffen. Waar vroeger de overdracht van activiteiten grotendeels binnen de familie plaats vond, moet men nu drie jaar of langer zoeken naar een opvolger. De regering doet er alles aan om deze overdracht makkelijker te maken omdat daarmee vaak ook het bestaan van de lokale gemeenschap in het geding is, maar tot dusverre boekt de overheid weinig of geen succes gezien de snelle veroudering van de Japanse bevolking. De laatste berekeningen mee gebaseerd op het huidige cijfer van 1,4 geboorten per  vrouw geven aan dat de Japanse bevolking van ruim 127 miljoen in 2015 daalt tot even meer dan 88 miljoen in 2065.

Deze demografische ontwikkeling doet zich voelen op verschillende terreinen en in de eerste plaats  op de regio’s getuige van de ontvolking van het platteland waar nu ruim 8 miljoen huizen leeg staan. De regering vreest dat wanneer er niets verandert Japan vanaf 2040 in een blijvende economische recessie terecht komt.

 

Nieuwe technologieën als voorlopige uitkomst

Om een bescheiden economische groei van 1,5 tot 2 % te handhaven, moet de bevolking zich stabiliseren rond de 100 miljoen inwoners met daarbij een forse stijging van de arbeidsproductiviteit per werknemer. Wat dat laatste betreft rekent de Japanse premier Shinzo Abe op robotisering en kunstmatige intelligentie. Om het toenemend tekort aan arbeidskrachten tegen te gaan propageert hij arbeidsplaatsen voor vrouwen en  bejaarden  hetgeen nog weinig succes heeft. Overigens heeft 20 % van de ouderen een activiteit hetgeen al een record is voor een ontwikkeld land. Over immigratie wordt niet of nauwelijks gesproken. Japan  heeft wat dat betreft nog heel wat te doen op cultureel vlak alvorens een zeker aantal immigranten welkom wordt geheten.

Toch ziet de Japanse regering ook een voordeel in de snelle veroudering van de bevolking op het gebied van de ontwikkeling  van nieuwe technologieën voor de export, voordat de veroudering de Europese landen, Zuid-Korea en  China bereikt. De Japanse bedrijven spelen daar graag op in ook omdat de Japanse senioren ( nog) over goede pensioenen beschikken. De prioriteit ligt bij het vervoer, de robottisering en bij de medische sector. Niet alles gaat daarbij van een leien dakje. Innovaties op medisch gebied worden bemoeilijkt door een ware explosie van de kosten van de sociale zekerheid die sinds 2000 verdubbeld zijn en nu ruim 32 procent van de staatsbegroting uitmaken. De regering hoopt de jaarlijkse stijging van deze uitgaven te beperken tot 4 miljard euro door de ouderdomspensioenen te verlagen en  de rijkere 70plussers een toenemend  deel van de sociale zekerheidskosten zelf te laten betalen. Bij deze berekeningen is  overigens nog geen rekening gehouden dat in 2020 de babyboom van de dan 75 jarigen zich manifesteert, een leeftijd waarop de Japanners nu nog een betere oudedagsvoorziening krijgen.Op den duur ontkomt men er niet aan de koopkracht van de gepensioneerden veel verder te verlagen dan de 2,5 procent waarvan nu sprake is. De groeiende economische kwetsbaarheid  van de jongeren waarvan een steeds groter deel niet meer bijdraagt aan het systeem van de sociale zekerheid en dat van pensioenen brengt hun toegang tot een fatsoenlijk pensioen in gevaar. Het traditionele systeem van de financiering van het een en ander door de actief werkenden kraakt aan alle kanten. Waar nu nog 2,3 werkenden betalen voor één  gepensioneerde, in 2065 moet dat opgebracht worden door slechts 1, 3 werkenden .

 

 Ook Europa  zal vroeger ( Duitsland, Italië) of later ( Nederland) met deze verouderingsproblematiek te maken krijgen waardoor onder meer noodzakelijke immigratie onontkoombaar is. Het Duitsland van Mutti Merkel heeft dat goed begrepen.