Het loodje leggen

Civis Mundi Digitaal #65

door Jan de Boer

Gelooft u mij als ik u vertel dat in Amerika ieder jaar 400.000 mensen het loodje leggen door... loodvergiftiging ? Een goede kans dat u "nee" zegt, waarschijnlijk had ik dat ook gedaan. Want ervan overtuigd zijn dat lood direct en indirect verantwoordelijk is voor maar liefst 18 procent van het jaarlijkse sterftecijfer in de Verenigde Staten, nou nee...

 

Maar toch... een groep epidemiologen aangevoerd door ene Bruce Lanphear beschrijft deze alarmerende situatie in het wetenschappelijke blad "The Lancet Public Health", de consequentie van de algemene aanwezigheid van dit zware metaal in het milieu in de meest brede zin van water tot voedselketens. Lood wordt al gebruikt sinds de oudheid in allerlei toepassingen van vaatwerk tot schilderingen. Zijn giftigheid is al eeuwenlang bekend, de eerste publieke maatregel op het gebied van gezondheid die het gebruik van lood beperkte dateert uit het einde van de zeventiende eeuw. Ondanks het verzet van medici in de jaren 1920 kwam bij Thomas Midgley, een chemicus in dienst van General Motors, het idee op lood aan benzine tot te voegen voor zijn klopwerende eigenschappen. "Midgley was goed op de hoogte van de effecten van lood op de gezondheid want veel arbeiders bij General Motors stierven daaraan. Toch bleef hij het gebruik van lood in benzine bepleiten en op een persbijeenkomst inhaleerde hij zelfs het lood dat hij aan de benzine wilde toevoegen om te bewijzen dat daarmee niets aan de hand was" laat de wetenschapper Rémy Slama van het "Institute for Advanced Bioscience" van de universiteit van Grenoble mij weten, die kortgeleden "Le Mal du dehors, L’influence de l’environnement sur la santé", een goed leesbaar, 376 bladzijden tellend wetenschappelijk rapport over de invloed van het milieu op onze gezondheid publiceerde. Eerlijkheidshalve moet ik zeggen dat ik alleen de samenvatting heb gelezen... Deze wetenschap, de "bioscience", zegt Remy Slama, is die van onzichtbare catastrofes die in alle stilte toeslaan en gedurende decennia, soms zelfs eeuwenlang niet ontdekt worden. Het heeft zestig jaar geduurd alvorens het lood uit de benzine werd verwijderd. En het kost nog vier keer zoveel tijd om ijzersterke bewijzen te krijgen voor de omvang van deze onzichtbare ramp. Helaas, lood is tegenwoordig alom en al is haar gebruik gedaald, wij zullen er ons nog heel lang moeten aanpassen.

 

Het gaat hier te ver om het onderzoek van de epidemiologen in "The lancet Public Health" te beschrijven, ik ben daartoe ook niet in staat. Maar ik wil toch nog graag wat woorden wijden aan de gevolgen van lood in het milieu wat betreft het sterftecijfer gelieerd aan hart- en vaatziekten. Het in "The lancet Public Health" gepubliceerde onderzoek wijst na eliminering van andere oorzaken als tabak en alcohol duidelijk uit dat er geen drempel van blootstelling aan lood zonder risico bestaat.

 

De wereldwijd stijgende tendens van hart- en vaatziekten wordt toegeschreven aan bevolkingstoename, aan veroudering, aan risicovol gedrag, aan stofwisselingsziekten, gelieerd aan tabak, te hoge bloeddruk, een zittend leven, zwaarlijvigheid en een teveel aan alcoholgebruik. Tot dusverre werd er weinig aandacht besteed aan de mogelijke rol van lood. Dat hangt samen met het gebrek aan belangstelling aan de bijdrage van vervuiling aan niet overdraagbare ziekten: hart- en vaatziekten, kanker, suikerziekte type 2, etc. Dit gebrek aan belangstelling heeft verscheidene oorzaken. Eén daarvan is dat de hedendaagse epidemiologie zich allereerst bezighoudt met de eenvoudigst op te merken factoren als tabak, alcohol, medicijnen, corpulentie, voeding, beroepen, etc. Dat wil zeggen aan hetgeen via een vragenlijst het gemakkelijkst is te vragen aan een groep daarvoor aangeworven personen. U kunt het aantal geconsumeerde glazen wijn of sigaretten inschatten, maar u kent niet uw blootstelling aan lood, aan pesticiden, aan dioxines, etc. Die soort gegevens zijn alleen te verkrijgen via bloedproeven, biopsies en dure analyses. Daardoor heeft het tot in de jaren 1990 geduurd voordat de milieu-epidemiologie haar zeer noodzakelijke plaats in het wetenschappelijk epidemiologisch onderzoek bemachtigde, laat Rémy Slama weten. Wat dat betreft kunnen we nog heel wat onaangename ontdekkingen verwachten.