Het wordt nooit meer wat tussen Europa en Rusland

Civis Mundi Digitaal #93

door Jan de Boer

Niemand binnen de Europese Unie betwist de noodzaak om in naam van het pragmatisme te praten met Rusland, maar het voortdurende initiatief van Frankrijk om de banden met Rusland aan te halen (Macron: « Rusland en Europa moeten om geopolitieke redenen verenigd worden ») veroorzaakt veel wantrouwen. De manœuvres van het Kremlin en zijn leugens betreffende Europese zaken -vliegtuigramp in de Oekraïne, vergiftigingspoging van een ex-spion in Engeland, veelvuldige spionagezaken met als gevolg uitzetting van Russische diplomaten- hebben de relaties duurzaam aangetast en diepe litttekens nagelaten.

Hoe wordt er van Russische kant over de door Macron gewenste toenadering gedacht? De  denktank « The European Council of Foreign Relations » (ECFR) heeft in Moskou een ontmoeting gehad met jonge diplomaten en toekomstige diplomaten opgeleid door het Russische Instituut van Internationale relaties (MGIMO-University). Het in november 2019 gepubliceerde rapport « The Last of the Offended: Russia’s First Post-Putin Diplomats » van deze ontmoeting laat een werkelijke breuk van deze diplomaten met het Westen, inclusief Europa, zien.

« Uitgenodigd om een model van een wereldorde te geven en daarin de plaats van Rusland te beschrijven, gaven de jonge diplomaten geen enkele blijk van een speciale band met het Westen », laat de opstelster van het rapport, Kadri Liik, mij weten. « Integendeel, hun schetsen tonen een gefragmenteerde wereld waarin Rusland zich of afzijdig houdt of een plaats heeft te midden van niet-Westerse machten ». In tegenstelling tot hun voorgangers zien deze jonge diplomaten wel een duidelijk verschil tussen de Verenigde Staten die zij zien als absolute tegenstanders, en Europa. Europa wordt gespaard niet zozeer voor haar waarden maar wel vanuit een pragmatisch oogpunt. « Met de Europese Unie » zo onderstreept het rapport « zouden de relaties snel kunnen verbeteren …..met name wanneer rechtse krachten zoals in Hongarije en Oostenrijk in een groter aantal Europese landen aan de macht komen ». Of om tegenwicht aan China te bieden. « Samenwerking tussen Rusland en Europa wordt niet uitgesloten maar dan louter in het kader van « realpolitik ».

« Geen aanhangers van Poetin, geen liberalen ». De jonge Russische diplomaten uiten vertrouwelijk hun teleurstelling over een ministerie van buitenlandse zaken dat alleen nog maar het Kremlin of het leger dient en dat in feite geen algemeen buitenlands beleid meer ontwikkelt.

De conclusie van het rapport is evenwel overduidelijk: « Hun gevoelens zijn ontwikkeld onder het bewind van Poetin, maar zij zijn niet ingegeven door Poetin alleen en zullen naar alle waarschijnlijkheid hem overleven. Het Westen moet er niet op rekenen dat het optimisme van de jaren 1990 na zijn vertrek als president terugkeert ».

Wat dat betreft zijn de experts het volledig met elkaar eens: niets zal op het gebied van buitenlandse politiek weer zijn als in vroegere tijden. Het « Poetinisme »  zal Poetin overleven. « 2014  is een punt « of no-return » laat de denktank weten ». Het Europese model is geëxplodeerd, er is geen licht meer aan het einde van de tunnel. Met het gebruik of misbruik als u dat wilt  van thema’s als migratie, strijd tegen het homohuwelijk en dergelijke heeft de Russische macht perfect zijn kaarten uitgespeeld om te kunnen zeggen: « Wij zijn het ware Europa ».