Bent u een wereldburger?

Civis Mundi Digitaal #6

Bent u een wereldburger?

 

Mark Gerzon, Global Vision, Nederlandse vertaling 2011, Uitgeverij Ankh Hermis, Utrecht

 

Ons wereldbeeld is toe aan een drastische herziening. Update je wereldbeeld. Dat is de boodschap van dit boek. We moeten echte burgers van de wereld worden. De inleiding van dit boek begint dan ook met de vraag: bent u wereldburger? We ontlenen daaraan de volgende passage.

"Al tweeduizend jaar legeden noemde filosofen in het oude Griekenland zich ‘burgers van de wereld’. Meer dan twee eeuwen geleden verklaarden Amerikaanse revolutionairen: ‘De wereld is mijn land.’ De afgelopen generaties is deze visionaire identiteit benoemd door bekende politieke leiders (Mahatma Gandhi), onderschreven door sommigen van de grootste wetenschappers (Albert Einstein), en zelfs op muziek gezet (John Lennon). Het is duidelijk dat het idee van wereldburgerschap al lang een niet weg te denken onderdeel van de menselijke cultuur is.

Maar dan stuiten we op een paradox: wettelijk gezien is geen van de bijna zeven miljard mensen op de aarde een wereldburger. Volgens mij beschikte niemand over een geldig wereldpaspoort. Paspoorten worden immers verstrekt door landen.

En dus belichamen wij allemaal, ook u en ik, deze paradox: wij zijn - strikt genomen - geen wereldburger; wij kunnen alleen maar denken en handelen alsof wij dat zijn.

Zijn wij niet allemaal geraakt door de terroristische aanslagen van 2001, en door de Britse en Amerikaanse reacties op die aanvallen? Zijn wij niet allemaal in onze portemonnee geraakt door de wereldwijde economische crisis van 2008 en de reactie van andere landen daarop? Zijn wij niet bijna allemaal bezorgd over de groeiende milieuproblemen, waaronder de dreiging van de klimaatverandering, de gezondheidsrisico’s van het inademen of via voedsel en water binnen krijgen van schadelijke stoffen, enz.?

De waarheid is dat wij allemaal duidelijk worden geraakt door de beslissingen en handelingen van mensen wier gezicht wij misschien wel nooit zullen zien, wier taal wij misschien niet spreken, en wier naam wij niet zouden herkennen - en dat zij door onze beslissingen en handelingen worden geraakt. Om kwalitatief goed te kunnen leven en in sommige gevallen te kunnen overleven, is het noodzakelijk dat wij die waarheid erkennen en er de verantwoordelijkheid voor op ons nemen, als burgers van de wereld. Of het nu gaat om de financiële crisis of immigratie, de oorlog in het Midden-Oosten of de volgende pandemie, wij moeten ons nu gaan realiseren dat wij meer zijn dat burgers van aparte landen, behorend tot verschillende rassen, die verschillende religies aanhangen. Wij zijn ook wereldburgers."

Aan deze inleiding gaan enkele citaten vooraf, met name van de Griekse filosoof Diogenes Laertius (220): "Ik ben een burger van de wereld"; en van de Amerikaanse revolutionair Thomas Paine (1776): "De wereld is mijn land, alle mensen zijn mijn broeders, en goeddoen is mijn religie".

Hiermee contrasteert opvallend de eveneens geciteerde uitspraak van de Amerikaanse politicus (voormalig Speaker van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden) en Republikeins kandidaat voor het presidentschap Newt Gingrich: "Ik ben geen wereldburger. Ik denk dat het hele concept intellectuele onzin en buitengewoon gevaarlijk is!". Het is een uitspraak, die opmerkelijk genoemd mag worden in het licht van de uitspraak van president Woodrow Wilson in zijn Thanksgiving proclamation van 7 mei 1917: "De Amerikaanse vlag is niet alleen de vlag van Amerika, maar van de hele mensheid".

Ik herinner hier ook nog aan een mooi boek van de sinoloog Ulrich Libbrecht, getiteld: Burger van de wereld (2001) met eveneens een pleidooi voor wereldburgerschap, waarbij het accent ligt op wereld, toegespitst op een integratie van oosters en westers denken in een algemeen (wereld) denkmodel. In een volgend nummer zal het boek van Mark Gerzon nader besproken worden door dr. Hans Vincent.