Tweezaamheid

Civis Mundi Digitaal #9

door L. Tigchelaar

Tweezaamheid:  Proloog

 

En het geschiedde in die dagen van augustus

Dat er een bevel uitging van de koning

Dat alle jonge mannen geroepen werden.

Dwaling van het Vaderland, vergissing

Zelf nog maar net bevrijd van de bezetter,

Indië verloren, rampspoed geboren.

Toekomst onder  ander gesternte

Met  "Grote Beer" naar "Zuiderkruis".

 

Tweezaamheid: Vader (I)

 

Na aankomst in Bandung

Wachtlopen in de stille nacht

Radiostation van de verbindingsdienst

Wachthuisje van vermolmd hout

Einde van de natte moesson

Ondoordringbaar bos, nog geen oerwoud

Lijpe inlanders liggen op de loer

Gespannen als een ijzerdraad

Patrouille in de wildernis

Onthoofding en besnijdenis

Mysterie van vogels, indringend  gekoer

De tjitjak en  Javaanse kroet

De slang, vlammende ogen, listige tong

Giftige tanden, wurgende kringspier

Waarom bang? Er vloeit toch geen bloed!

Geen oorlog! Handhaving der orde is goed!

Sneuvelen hoefden ze niet

Soldaten van smaragd

Witte kruisen nog niet ter aarde besteld

Of het was verzwegen

Zes weken terug, het leken maanden

Hij: Een huwelijksreis naar Lebak

Zij: Zwangere wederhelft, wuivend op de kade

Troosteloos afscheid in  druilende regen

Zie ginds vaart de stoomboot

Met de 7-December  Divisie.

 

Tweezaamheid: Vader (II)

 

Dat feestje na een vergadering

Schokkende grommende  jeep

Kronkelweg  in de bergen van Parakan Salat

Beelden versmelten in  herinnering

Die klap,  salto, berm die een ravijn was

Drie voorlaatste gedachten:

Het prille huwelijk, door de dood ontbonden

Jong geluk door de politiek geschonden

Jonge weduwe met haar kind.

Ontwaken in een zinderende hitte

Zuster met witte doeken en  fris water

Die vage sombere stem van de aalmoezenier:

"Je vriend is dood". "Een hinderlaag?"

"Nee, een ongeluk, in een scherpe bocht."

De ziekenboeg in Buitenzorg

Reparatie van been en knie vergt tijd

Nooit meer wachtlopen

Trouwfoto staat er nog, op het nachtkastje

Naast  plaatje van het  kleine blonde ventje

Eén jaar oud, één kuif, één scheiding....symbool?

"Repatriëring? "  "Geen denken aan!"

Opstanden in de Republiek, rijk van Insulinde

Een gezond lichaam gaat gezond naar huis

Logica van het hoger gezag.

 

Tweezaamheid:  Moeder met kind (III)

 

Ongehuwde moeder

Vader onbekend, maakt onbemind

In de steek gelaten? Canadees? Duitser?

Uiteraard een straf van God

 Voor enkelen een opdracht

Kleine stad, met middeleeuwse trekken

SNEEK,  slang en slangenkuil, vlammende ogen

Kwaadsprekende tongen, giftige geruchten

Stilte beklemt, afzien in lijdzaamheid.

Eerste telegram:

"Vader verongelukt,nader bericht volgt."

Visioen van de jongste weduwe met wees

Eerherstel voor een ongehuwde moeder.

Tweede telegram:

 "Vader is gered en leeft, vriend overleden

Excuus voor het misverstand

 Afzender: Ministerie van Oorlog."

Wel degelijk oorlog dus.

Stille armoede, geen bijstand, wel een aalmoes

Bonkaarten voor  luiers en Liga koeken

Eieren  van eigen kippen

Verkocht voor een halve  cent

Zuinigheid met vlijt.

Kleine ventje opstandig en onhandelbaar

Ritme, regelmaat en orde zijn van belang!

"Niet naast het potje poepen!"  

Freudiaantje zonder vreugde.

 

Vader en zoon zijn geen rivalen

Papa is de foto aan de muur

Vriendelijke jonge man, die altijd lacht

Groen pakkie an,  soldaat van smaragd.

Vertelt soms  sprookjes,  "Saïdiah  en Adinda".

Papa komt gauw terug, uit het ziekenhuis

Neemt  grote olifant mee

Schoenen met echte veters

En de koningin van Bali

Met vleugels van engelen.

 

Met  "Zuiderkruis" naar  "Grote Beer"

Toekomst onder  ander gesternte

Papa hield zijn beloften.

 

Lo Tigchelaar

 

Context:  In maart 1946 landden de eerste Nederlandse troepen op Java.

Ca. 150.000 dienstplichtigen zouden volgen in het kader van "Handhaving Rijkseenheid"

o.l.v. minister  Gerbrandy. De genen die niet sneuvelden, kwamen pas in de loop van 1949 (!)

terug.  Het gedicht vertelt over de psychologische en financiële gevolgen voor  soldaat en

achterblijvers.