Jihadisten aan de poorten van Europa

Civis Mundi Digitaal #52

door Jan de Boer

Na het uiteenvallen van Joegoslavië en de oorlog in Bosnië is er in Europa nog maar weinig aandacht voor de Balkanlanden. De Europese Unie volstaat met het tevreden kijken naar zekere economische en sociale ontwikkelingen, heeft er verder nauwelijks oog voor democratie en recht.

Wat betreft veiligheid prevaleren Rusland, Noord-Korea, Syrië en dat terwijl de radicalisering in de Balkanlanden een regelrechte bedreiging is voor de veiligheid in Europa.

 

Aan de oorlog in Bosnië (1992-1995) hebben veel islamitische strijders uit Europese landen en het Midden-Oosten deelgenomen. Verdeeld in kleine groepen over de hele Balkan zijn ze in hoge mate mee verantwoordelijk voor de verbreiding van een aan het salafisme verwante islam die haaks staat op de van oudsher tolerante islam in de Balkanlanden. In de moskeeën in het overwegend mohammedaanse Albanië en Kosovo, in Bosnië en het zuiden van Servië, die met name op het platteland aan de controle van de lokale religieuze autoriteiten ontsnappen, wordt dit islamitisch extremisme met succes uitgedragen en neemt het aantal kandidaat-jihadisten zienderogen toe.

 

Naar schatting zijn uit de Balkanlanden een kleine duizend strijders naar Syrië vetrokken om zich daar onder de vlag van de Islamitische Staat te scharen. De terugkeer van honderden jihadisten doet het ergste vrezen. De Islamitische Staat heeft Albanië al aangewezen als aanvalsdoel en heeft ook opgeroepen om de "afvalligen " in Servië en Kroatië te onthoofden. Eind 2016 heeft de Albanese politie ternauwernood een grote aanslag op de vooravond van de voetbalwedstrijd Albanië-Israël in Shkodra weten te verijdelen.

Europa moet de gevaren van dit groeiende islamitische extremisme in de Balkanlanden niet langer minimaliseren en onderschatten. Grote delen van deze regio worden nog steeds gekenmerkt door onveiligheid, corruptie op grote schaal, grote werkloosheid, een gebrekkig bestuur en een grote democratische kwetsbaarheid: een ideale voedingsbodem voor extremisme. De zogeheten Balkan- route wordt niet alleen gebruikt voor illegaal verkeer van personen, maar wordt ook zeer geapprecieerd door drugshandelaars van in Afghanistan geproduceerde drugs, door wapenhandelaars in wapens uit vroegere Balkanoorlogen en door mensensmokkelaars met als gevolg een sterk groeiende criminaliteit.

 

Een recent alarmerend rapport van Europol wijst ook op het gevaar van het groeiende extremisme, van jihadisten die zich vrijelijk kunnen verplaatsen en trainen in de Balkanlanden. Er zijn aanwijzingen van het bestaan van trainingskampen van jihadisten tot in het etnisch vreedzame Slovenië aan de poorten van Europa toe.

Europa benadert de Balkanlanden met een " soft power" van beloften en beloningen die op langere termijn weinig geloofwaardig zijn en marginaliseert daarbij de veiligheidsvraagstukken. Toch zijn er gelukkig de laatste tijd wat bemoedigende internationale initiatieven met name gewijd aan een democratische controle van de gewapende strijdkrachten en de veiligheid in de Balkanlanden rond drie thema’s: strijd tegen het terrorisme, strijd tegen de georganiseerde misdaad en de versterking van de grensbewaking. Dit in het kader van een streven naar geïntegreerd bestuur betreffende binnenlandse veiligheid. Deze initiatieven zijn natuurlijk welkom, maar het is de vraag of ze in de praktijk ook de gewenste vruchten afwerpen. De coördinatie van allerlei ongecoördineerde soorten internationale hulp is een vrijwel ondoenlijke taak, zeker in een Balkan waar nationale en etnische spanningen nog lang niet verdwenen zijn.

Een nieuwe nationalistisch-etnische ontploffing van de Balkan mag dan vandaag de dag er niet inzitten, de regio blijft een zeer fragiel geheel. Lokale overheden zien zeer wel de risico’s van de verslapping op het gebied van veiligheid en proberen het gewelddadig extremisme en de radicale elementen ervan te bestrijden. Ze kunnen dat nooit alleen af. Wil Europa straks niet het slachtoffer worden van deze in aantal toenemende jihadisten en hun volgelingen, dan zal het nu echt op alle fronten in de Balkan moeten investeren.