Derde industriële revolutie: het verborgen gezicht van de energie- en digitale revolutie

Civis Mundi Digitaal #55

door Jan de Boer

Blij met een dooie mus

De oude romeinen wisten het al: “De wereld wil bedrogen worden.......” Dus worden we bedrogen en bedriegen we ook ons zelf.

Wij maken ons weer eens blij met een dooie mus.

 

Electrische auto’s, duurzame energie, intelligente elektriciteitsmeters… iedereen is er blij mee. De overgang van een in hoge mate koolstofhoudende economie naar een veel groenere economie wordt toegejuicht door alle politieke richtingen. De grote jongens van de industrie laten zich erop voorstaan, de milieuorganisaties promoten het en de techno-profeten vereren deze overgang. Maar deze revolutie is veel minder groen, veel minder schoon dan ons voorgespiegeld wordt. Zij berust op technologieën die heel veel zeldzame metalen gebruiken: antimonium, germanium, lithium, kobalt, bismut, een zeventien metalen die veel in de aardkorst voorkomen, etc. waarvan de winning buitengewoon milieuvervuilend is. Aan de man gebracht door de industrie en gesteund door de politici die het electorale belang ervan inzien, wordt deze revolutie ons gepresenteerd als het evenwicht tussen de wens voor een meer groene aarde en een steeds grotere consumptie. Deze technologieën brengen ons helaas geen echt groenere wereld, maar doen ons zeer comfortabel de werkelijke noodzakelijke ecologische revolutie vergeten: anders en minder produceren, anders en minder consumeren, willen wij nog een kans hebben onze samenleving te redden. De ons aangeprezen revolutie, de derde industriële revolutie, vervuilt het milieu meer dan daarvoor.

Deze energie-revolutie kent twee technologieën, de ene gelieerd aan duurzame energie: windmolens, zonnepanelen, elektrische auto’s.......de andere gelieerd aan digitalisering: portables, algoritmes, informatica-infrastructuren...... De eerste stelt ons in staat onze economie op minder koolstof te laten draaien, de tweede om onze economie te “dematerialiseren”, bijvoorbeeld papier te vervangen door elektronische berichtgeving. Dat geeft de schone illusie van een mindere impact op het milieu… Bij het gebruik van deze beide technologieën maakt de digitalisering de groene energie efficiënter omdat algoritmes beter de stroom regelen en daardoor energiebezuinigingen realiseren.

 

Vervuiling verplaatst

De elektrische auto verplaatst de vervuiling naar elders. Als je rijdt produceer je geen CO2, maar om deze auto te fabriceren, moet je de benodigde zeldzame metalen zoeken en winnen, en deze van het ene naar het andere eind van de wereld transporteren, etc. Als je de levensduur van elektrische auto’s en hun batterijen berekent, dan verbruiken ze net zoveel primaire energie (fossiele brandstoffen, nucléaire energie) als een dieselauto, is de conclusie van een onbesproken Franse milieu-en energiebeheersingsorganisatie (Ademe) in een rapport van april 2016. In de fabricage van elektrische auto’s worden tot grote vreugde van de auto-industrie de ecologische kosten niet doorberekend. De vervuiling door hun batterijen die grafiet, kobalt, lithium, etc. nodig hebben, laten we graag over aan de mijnen in China, Afrika en Latijns-Amerika. En waar halen we straks de elektriciteit voor alle elektrische auto’s vandaan? Berekend is, dat dan alleen al het verkeer tussen Parijs en Marseille de elektriciteit opgewekt door twee nucleaire centrales vereist. Onmogelijk al die benodigde elektriciteit te leveren via duurzame energie, die zelf trouwens ook ter discussie staat. Zonnepanelen functioneren vandaag de dag dankzij silicium, waarbij de winning ervan enorme hoeveelheden CO2-uitstoot. Volgens een in het wetenschapsblad “Nature” gepubliceerde studie zijn voor windmolens meer grondstoffen/zeldzame mineralen nodig voor het opwekken van eenzelfde hoeveelheid energie als door klassieke energiecentrales. Dat geldt des te meer voor windmolens offshore die grote hoeveelheden koper voor hun leidingen nodig hebben. In feite geeft de winning van zeldzame metalen dezelfde ecologische, economische en geopolitieke problemen als de winning van olie.

 

China hier als onze grote vijand

Daarbij komt het probleem van de schaarste van deze zeldzame metalen als onze samenleving daarvan op maximale schaal gebruik wil maken. Dat leidt tot grote spanningen en gewapende conflicten. Wij hebben in Europa onze handen van de vervuilende winning van deze zeldzame metalen afgetrokken en dat graag aan anderen overgelaten. Daar heeft met name China dat op dit gebied een indrukwekkende strategie op lange termijn heeft opgebouwd, van geprofiteerd. China wint op dit moment 95% van de 17 metalen in de aardkorst, 87% van het antimonium, 82% van het bismut, 87% van het magnesium, etc. zonder nog te spreken van alle mijnen in Afrika en elders waarin China op grote schaal heeft geïnvesteerd. Zo beheerst het bijvoorbeeld 80% van het kobalt gewonnen in Kongo: de grootste producent ter wereld van dit zeldzame metaal. China is hier onze grote vijand van wie Europa straks afhankelijk is.

Willen wij echt profiteren van deze energie-en digitale revolutie dan moeten we zoals gezegd minder en anders produceren, minder en anders consumeren en in Europa de vervuilende winning van zeldzame metalen weer in eigen hand nemen, hier mijnen openen, zeker ten afgrijzen van milieuorganisaties. De Franse onderzoeker Guillaume Pitron heeft een indrukwekkende en onthullende 10-jarige studie gepubliceerd in zijn boek” La guerre des métaux rares” over deze derde industriële revolutie die in werkelijkheid geen enkel ecologisch karakter heeft. Voor wie meer weten …