Het klimaat: een bedreiging voor de mondiale veiligheid

Civis Mundi Digitaal #63

door Jan de Boer

Een warmere wereld betekent een wereld met steeds grotere conflicten. Dat werd nu op 11 mei dit jaar door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties erkend. Deze organisatie geeft zich eindelijk rekenschap van haar veel te late reactie op deze situatie, terwijl de huidige tendens wat betreft de opwarming van de aarde een temperatuurstijging aangeeft van tenminste 4 graden voor het einde van deze eeuw zonder dat er mondiaal concrete maatregelen worden getroffen om dit tegen te gaan.

Binnen de leden van de Veiligheidsraad is er geen unanimiteit te vinden voor dit als “gevoelig” gekwalificeerde onderwerp. Met name Rusland, China en Ethiopië zijn van oordeel dat dit onderwerp niet op de agenda van de Veiligheidsraad thuishoort bij gebrek aan duidelijke wetenschappelijke conclusies inzake de relatie opwarming van de aarde en het ontstaan van conflicten. Zweden dat het voorzitterschap van de Veiligheidsraad in de maand juli van dit jaar bekleedt, is daarentegen van mening dat deze bedreiging voor de mondiale veiligheid niet langer genegeerd kan worden. " Het volstaat met het in kaart brengen van conflicten van de Sahel tot Afghanistan met gegevens over hittegolven om dit onderwerp beter te begrijpen " zegt een diplomaat die graag zou zien dat de Verenigde Naties hier een waarschuwingsrol zouden krijgen.

 

"De klimaatverandering is sterk verbonden met de meest dringende veiligheidsproblemen in onze tijd en geen enkel land wordt daarbij gespaard ", erkent de vice-algemeen secretaris, Amina Mohamed, terug van een bezoek aan de Sahel waar zij duidelijk de gevolgen van de temperatuurstijging constateerde: " noodgedwongen verplaatsing van de lokale bevolking, verlies van bestaansmiddelen, sterk toegenomen voedselrisico’s, sociaal-economische achteruitgang en een verval van overheidsinstanties die de toegenomen bedreigingen op zijn minst zouden moeten vertragen".

Talrijke Staten waren al in New York op het hoofdkantoor van de Verenigde Naties om nogmaals te onderstrepen dat weliswaar extreme klimatologische gebeurtenissen het meest duidelijk zijn, maar andere langzamere verschijnselen als droogte, de verzilting van de grond, enzovoort, bijdragen aan spanningen of deze aanwakkeren tussen de al verzwakte gemeenschappen.

Deze kwetsbaarheid van de bevolking ten opzichte van de temperatuurstijging wordt met kracht uitgedragen door Hindou Ibrahim van de peul- gemeenschap in Tsjaad en vertegenwoordiger van de buitengouvernementele organisatie “International Indigenous Peoples Forum on Climate Change” (HPFCC). “Meer dan 80 procent van de gemeenschappen in de Sahel is afhankelijk van het milieu. Het verdwijnen van natuurlijke hulpbronnen veroorzaakt lokale conflicten die uitgroeien tot nationale en vervolgens regionale conflicten,” laat zij mij weten. De minister van waterbeheersing van Irak, Hassan Janabi, zegt dat 90 procent van het land bedreigd wordt door verwoestijning en geeft als voorbeeld het stroomgebied van de Tigris en de Eufraat dat in de laatste twintig jaar 50 procent van het rivierwater heeft verloren met als gevolg dat het dal 15 procent van de te bebouwen grond is kwijtgeraakt. De regering heeft zo noodgedwongen de rijst- en maisverbouw die veel water nodig hebben, moeten verbieden.

 

Om deze “nieuwe realiteit” van hedendaagse conflicten beter te begrijpen heeft een meerderheid van de lidstaten aan de algemeen secretaris van de Verenigde Naties, Antonio Guterres, gevraagd jaarlijks een gedetailleerd rapport op te stellen over de risico’s verbonden aan de klimatologische veranderingen niet alleen in de conflict-zones maar ook in de nog stabiele regio’s. Het idee van een multilaterale diplomatie van de één en twintigste eeuw die volledig de gevolgen van de klimatologische veranderingen integreert in een ontwikkeling van preventie van conflicten, wordt algemeen gesteund.

Antonio Guterres kan daarbij steunen op de agentschappen van de Verenigde Naties die op dit terrein over een goede expertise beschikken: de FAO voor de landbouw, dePNUE voor het milieu, de CCNUCC voor de klimaatveranderingen en de GIEC voor het klimaat en de opwarming van de aarde in het algemeen. De coördinatie tussen deze agentschappen is nog te beperkt en moet daartoe verbeterd worden.

Baron Waqa, de president van de Republiek Nauru, een direct door de opwarming van de aarde en de stijging van het zeewaterniveau bedreigd eilandje van 21 vierkante kilometer in de Grote Oceaan, heeft gepleit voor de creatie van een vaste zetel in de Veiligheidsraad voor een speciale vertegenwoordiger voor het klimaat en veiligheidsrisico’s. "Want ", zegt hij, " ondanks het klimaatverdrag van Parijs wordt de situatie steeds slechter en dat in een omvang die alles overtreft van hetgeen tot dusverre heeft plaats gehad ". En helaas heeft hij daarin gelijk want wat het milieu en de opwarming van de aarde met alle catastrofale gevolgen van dien betreft worden de fraaie woorden en beloften niet gevolgd door daden.