Siberië: extreme warmte, branden en ontdooiing van de permafrost

Civis Mundi Digitaal #100

door Jan De Boer

In de koudste regio’s van onze planeet, snakt men nu naar adem. Verkhoïansk in het noorden van Siberië registreerde eind juni het record van 38 graden, terwijl in vroegere tijden daar in de winter tussen de -50 en -60 graden werd gemeten. Sinds eind juni blijft de thermometer rond de 30 graden schommelen. De mensen hebben er het onaangename gevoel hier voorop te lopen bij de onvermijdbare klimatologische catastrofe die zich ontwikkelt op onze planeet.

De laatste gepubliceerde gegevens van de Europese dienst inzake de klimatologische veranderingen Copernicus bevestigen dat het record in Verkhoïansk alles behalve een voorbijgaand iets of een lokaal gegeven is. Waar mondiaal de temperaturen in de maand juni vergelijkbaar zijn met de records van 2019, registreert noordelijk Siberië uitzonderlijke temperaturen. De gemiddelde temperatuur was er meer dan + 5 graden hoger dan normaal in juni, met op sommige plaatsen zelfs tot + 10 graden. Maar nog meer dan over deze records zijn de wetenschappers ongerust over het vroege tijdstip van de opwarming. De temperaturen waren hoger dan normaal vooral in het westelijke deel van Siberië vanaf december 2019 en gedurende de hele lente met vanaf april vaak temperaturen boven de 30 graden. Copernicus: « Het is zeer ongewoon dat Siberië gedurende zo lange tijd zulke hoge temperaturen kent. Maar met de klimatologische opwarming zullen steeds meer records gebroken worden ».

Noordelijk Siberië wordt warmer met een ritme dat twee keer hoger is dan in de rest van de wereld door het fenomeen « arctische amplificatie »: de opgewarmde lucht doet het ijs en de sneeuw smelten en vervangt deze witte zeer reflecterende bedekking door de veel donkerder oceaan of vegetatie die de straling van de zon meer absorberen. Het is een vicieuze cirkel: de verhoging van de temperatuur doet op haar beurt nog meer ijs smelten dat weer de opwarming van het klimaat bevordert. Met als gevolg dat binnen Rusland het arctisch gebied en Siberië steeds meer door extreme klimatologische omstandigheden getroffen worden. Met de hogere temperaturen komen ook de overstromingen en de bosbranden.

Wat dit betreft werd het land in 2019 wakker geschud. Alleen al in augustus werd 4 miljoen hectare bos in de as gelegd en stelde zo met name in Siberië miljoenen Russen bloot aan verstikkende rook. De ieder jaar getroffen oppervlakten zijn in tien jaar verdubbeld. Daarenboven maakt het vroegtijdig smelten van de sneeuw de gronden en de vegetatie gedurende de zomer veel droger. Het jaar 2020 belooft ook weinig goeds. Volgens de diensten lucht -surveillering van de bossen is in het begin van dit jaar al 3,7 miljoen hectare bos in rook opgegaan in dezelfde zones die in 2019 werden getroffen. Volgens Copernicus is zo alleen al in juni 59 miljoen ton CO2 in de atmosfeer gekomen tegen 53 miljoen ton in juni 2019. En dat terwijl de strijd tegen bosbranden aan efficiency heeft gewonnen met een systematische en snelle inzet van blusvliegtuigen.

In het zuiden van Siberië vreest men ook een herhaling van de catastrofale overstromingen van 2019. De wetenschappers hebben ook een explosie van een soort rupsen geconstateerd die immense hoeveelheden coniferen om zeep helpen. Maar het meest duidelijke en ook gevaarlijkste teken van de klimatologische opwarming is nog grotendeels onzichtbaar. Het ontdooien van de permafrost, de bevroren laag aarde die meer dan duizend meter diepte kan bedragen, gaat in een steeds sneller tempo. En bij dit ontdooien komen alle organische stoffen vrij die daar honderdduizenden jaren en langer opgesloten zaten: met name CO2 en het nog veel sterkere broeikasgas methaan. En dat niet alleen, wellicht komen ook ons onbekende ziektekiemen vrij waartegen wij geen bescherming hebben.

Het ontdooien van de permafrost versterkt de klimatologische opwarming die op zijn beurt het ontdooien van de permafrost weer versterkt, een fenomeen dat nog eens verder versterkt wordt door de gigantische bosbranden. Zo wordt niet alleen het arctisch klimaat ontregeld, maar ook dat van de rest van de aardbol gezien het feit dat de Noordpool beschouwd wordt als de klimaatregelaar van de planeet.

In Rusland neemt in het bijzonder bij de politieke en economische elites de bewustwording van de gevaren van de klimatologische verandering maar heel langzaam toe. Maar het ontdooien van de permafrost draagt wel bij tot deze bewustwording. Allereerst door de kosten die dit ontdooien met zich mee brengt. In een stad als Jakoutsk dreigen talrijke gebouwen die vanwege de harde bevroren grond op palen gebouwd werden, in te storten. De vele oude houten huizen vallen uit elkaar. Deze dreiging hangt ook boven de infrastructuren, in het bijzonder die gelieerd zijn aan de exploitatie van olie en gas. Deze liggen voor 80 procent in tot dusverre voortdurend bevroren zones.

Waar Poetin nog steeds zegt dat « niemand precies weet waardoor de klimaat- verandering veroorzaakt wordt », heeft dat Rusland niet verhinderd het overigens verre van voldoende klimaatverdrag van Parijs (2015) in september 2019 te ondertekenen. De regering realiseert zich dat de voordelen waarop zij rekent bij de klimatologische opwarming (in de eerste plaats de opening van de zeeroute in de Noordelijke IJszee, verder uitbreiding van landbouwgebied en mijnbouw), waarschijnlijk heel wat groter zijn de mogelijke gevaren. Deze genuanceerde positie werd geïllustreerd in januari door Poetin in eigen persoon met de presentatie van een halfzacht nationaal plan om het land aan te passen aan de klimaatverandering met limitering van de daardoor veroorzaakte schade, maar ook met het gebruikmaken van de buitenkansen …

 

Geschreven op 15 juli 2020