Beren in de Pyreneeën

Civis Mundi Digitaal #100

door Jan de Boer

Op ongeveer 1800 meter hoogte in het departement Ariège ontdekten functionarissen van het Franse Bureau van de Biodiversiteit (OFB) op 9 juni, op weg om, zoals hier de gewoonte is, een aanval op een schaap vast te stellen, een dode beer. Een jong mannetje van 4 of 5 jaar oud, wegend tussen de 150 en 180 kilo, gedood door verscheidene kogels de avond of de dag daarvoor. Elisabeth Borne, minister van de ecologische transitie, kondigde zelf dit nieuws aan: « De beer is een beschermde soort, deze actie is illegaal en zeer te veroordelen. De prefect heeft zich ter plaatse georiënteerd. De staat heeft justitie ingeschakeld ».

Het lichaam van de beer is overgebracht naar de veeartsenijschool in Toulouse voor een autopsie, waarvan de resultaten nog niet meegedeeld zijn. Deze autopsie moet zijn exacte identiteit vaststellen en vooral ook de omstandigheden van zijn dood. De officier van justitie van het departement Ariège heeft een onderzoek geopend en dat toevertrouwd aan het onderzoeksteam van de gendarmerie in Saint-Girons voor « vernietiging van een niet-gedomesticeerde en beschermde soort », een strafbaar feit waarop een boete van 150.000 euro en drie jaar gevangenisstraf staat.

De bruine beer is beschermd door een interministeriële beschikking van 1981 – een lijst van zoogdieren die een beschermingsmaatregel genieten – en door de Europese richtlijn Habitats van 1992. De schapenhouders in de naburige vallei van Ustou zijn verhoord. Een toevallige ontmoeting met een schapenhouder, stroperij? Het onderzoek moet de doodsoorzaak vaststellen, de eerste van deze geïntroduceerde soort sinds november 2004 en de ontdekking van de door een jager doodgeschoten berin Canelle: de laatste berin van Pyreneese origine. In het departement wordt gedacht aan een weloverwogen daad, want de spanning tussen pro-en anti-beren heeft het kookpunt bereikt.

De Vereniging voor de redding van het erfgoed van Ariège-Pyreneeën (Aspap) heeft als volgt gereageerd: « Onze gedachten gaan allereerst uit naar de honderden schapen die vreedzaam grazen en die door deze beer en zijn soortgenoten gedood zijn. Zij gaan ook uit naar de schapenhouders die op dit moment gespaard worden voor de dood van een deel van hun kudde, omdat deze beer hen geen kwaad meer kan berokkenen ». Volgens Patrick Ferrié, woordvoerder van deze vereniging, raadslid en tegenstander van de aanwezigheid van de beer: « De staat verzaakt zijn plicht en doodt op zacht vuur de enige duurzame veehouderij van dit land ». De verenigingen ter verdediging van de beer hebben ook gereageerd. Alain Reynes van de Vereniging Pays de l’ours-Adet zegt niet erg verbaasd te zijn over zo’n daad, omdat « De staat een soort straffeloosheid voor herders heeft ingevoerd. Natuurlijk dienen wij een klacht in ». Deze verdediger van de beren eist dat de minister onmiddellijk deze beer vervangt, zoals aangegeven is in het plan « Bruine Beer » 2018-2028. De coalitie Rewild, die mede opgericht is door Sea Shepherd, heeft een beloning van 10.000 euro uitgeloofd voor inlichtingen die kunnen leiden tot de aanhouding van de daders(s).

De ontdekking van de dood van deze beer valt samen met het begin van de « periode van de bergweiden » waarin de schapenhouders met hun kuddes naar de hooggelegen bergweiden trekken en deze dus aan meer aanvallen van beren blootgesteld zijn. In 2019 heeft men in het departement Ariège officieel 1250 door beren gedode schapen geregistreerd. Dat aantal heeft voor het eerst geleid tot door de staat geautoriseerde afschrikkingssalvo’s. Het instellen van een nieuw dispositief dat schadeloosstelling voor de getroffen schapenhouders, de installering van beschermde schuilplaatsen voor schapen in de meest door beren bezochte bergweiden, een toevoeging van 500.000 euro aan het plan « Bruine Beer » in dit voorjaar, de belofte van Macron begin dit jaar aan de schapenhouders dat er geen nieuwe beren geïntroduceerd zullen worden, verenigt… daarvan is niets gerealiseerd. Philippe Lacube, voorzitter van het Landbouwschap Ariège, zegt dat de dood van de beer « een spijtig maar onvermijdelijk incident » is.

Volgens de laatste inlichtingen van de OFB zouden in de afgelopen winter ongeveer zeven nieuwe beertjes geboren zijn. Dat brengt de berenbevolking in de bergen op meer dan 50 dieren. « Een nog veel te laag aantal om het leven van de soort op lange termijn veilig te stellen » volgens Alain Reynes. Op 5 april werd het kadaver van de vijfjarige Cachou gevonden op een helling in het dal van de Aran, aan de Spaanse kant van de Pyreneeën. De resultaten van de autopsie zijn nog steeds niet door de Catalaanse justitie bekend gemaakt, maar in de Pyreneeën gaat het gerucht dat het dier vergiftigd of doodgeschoten zou zijn…

In het najaar van 2019 hebben de burgemeesters van de bergdorpen tevergeefs gemanifesteerd tegen de aanwezigheid van beren in de Pyreneeën. Zij zijn bang dat deze zich uitbreidende populatie uiteindelijk de ondergang van de schapenhouderij, met alle daaraan verbonden activiteiten, in hun bergdorpen tot gevolg heeft. Zij vrezen ook dat het toerisme, dat letterlijk van levensbelang is voor hun bergdorpen, door de aanwezigheid van steeds meer beren verder afgeschrikt zal worden. Er is al één geval van agressie van beren jegens toeristen gesignaleerd…

Ik mag dan bekend staan als een vurig verdediger van ecosystemen en biodiversiteit, ik vraag me toch in gemoede af of de herintroductie van beren in de Pyreneeën voor de biodiversiteit van zo’n essentieel belang is, dat de toekomst van de bestaande duurzame schapenhouderij en het bescheiden bergtoerisme, kortom het voortbestaan van deze kleine bergdorpen, op het spel gezet moet worden.

 

Geschreven op 30 juni 2020