Meseberg: Macron, Merkel en megalomanie. Frans-Duits Europees economisch herstelplan wordt minder Frans

Civis Mundi Digitaal #100

door Lode Goukens

Maandagavond ontving de Duitse kanselier Angela Merkel de Franse president Emmanuel Macron op Slot Meseberg in Brandenburg om tezamen het Franco-Duits Europees economisch herstelplan bekend te maken. Merkel volgt Macron immers in het opendraaien van de subsidiekraan om de Europese economie zogenaamd te herstellen. De kans was echter groot dat het eerder een reddingsboei zou worden voor Franse bedrijven waar de Franse staat aandeelhouder is zoals PSA Peugeot-Citroën, Renault, Engie, EDF, Thales, Airbus Group, Air France-KLM, Orange… Uiteraard met compensaties voor de Duitse industrie. Merkels koele en summiere persconferentie moest verhullen dat Macron zijn wensen voor werkelijkheid nam en Duitsland echter niets beloofde en Merkel zich er met algemeenheden vanaf maakte. Macron ving dus bot.

Een vreemde grootoom van ondergetekende was lid van de beruchte mezenvangers in de oude Antwerpse binnenstad. Wie je ook vroeg wat die lui deden op hun bijeenkomsten of vergaderingen, je kwam niet meer te weten dan dat ze in stoet met vogelkooi van café naar café trokken en ladderzat thuiskwamen. Bij de Franco-Duitse ontmoeting in Meseberg, moest ondergetekende onherroepelijk denken aan de mezenvangers.  Volgens oud gebruik liepen Antwerpenaars verkleed in boerenkiel al sedert 1819 naar ’den buiten’ om meesjes te vangen. De stoet vertrok met een uil op kop die de vogeltjes deed opschrikken waardoor de mezenvangers ze konden vangen op stokken met lijm.

 

Europees herstelplan

Nu is de uil van Athena een symbool van de wijsheid, maar in Antwerpen word je beter geen ‘uil’ genoemd. Of er in het slot van Meseberg uilen huizen, is een streng bewaard geheim. Slot Meseberg is de favoriete ontvangstplek van Angela Merkel om haar gelijken zoals de Russische president Vladimir Poetin en de Franse president Macron te ontvangen.[i] De Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Emmanuel Macron troffen elkaar dus maandagavond in het Oost-Duitse Meseberg voor een “overleg”. Het gespreksonderwerp werd het Europees economisch herstelplan. Vooral Macron wou met grote gebaren en veel fanfare (zonder boerenkiel) uitpakken.

Op de afsluitende persconferentie hield Merkel zich echter enorm op de vlakte. Merkel zei vooral dat de digitale soevereiniteit versterkt moest worden. Wat betreft de EU kondigde Merkel aan dat ze de Conference on the Future of Europe zal lanceren, maar ze vertelde en passant ook dat het eventueel onder het Frans voorzitterschap in 2022 kan doorgaan. Eigenlijk kondigde ze dus aan dat ze niks tegen het initiatief heeft zolang Macron betaalt. Het op 18 mei beloofde herstelplan daarentegen wordt van 500 naar 750 miljard euro opgetrokken. Ze sloot diplomatisch af met een beleefde verwijzing naar het vriendschapsverdrag van Aken in 2018 getekend op Slot Meseberg.

 

Koude douche

Na deze koude douche leek Macron wel uit een andere bijeenkomst te stappen en begon pompeus dat de wereld vandaag in een ondenkbare situatie zit. “Tijdens de crisis hebben we onze sterkte getoond”, aldus Macron “We bespraken verschillende zaken en zullen blijven bespreken” was de eufemistische manier waarop Macron toegaf dat deze bijeenkomst in Meseberg een lege doos bleef voor de Franse verzuchtingen of ambities. “De zaken zullen niet gemakkelijker worden,” aldus nog Macron die aankondigde dat na de Brexit de Britten onze markt zullen moeten betreden volgens onze regels. De Duitsers verkochten vandaag de Fransen en tik en die deelden er op hun beurt één uit aan de Britten.

Zonder verdere overeenstemming kondigde Marcon niettemin aan dat Europees geld moet afhankelijk zijn van carbonneutraliteit in 2050. Compleet bevangen door zijn nieuwe Franse klimaatplannen verwees hij naar de Franse burgerbevraging in verband met het klimaat tijdens de afgelopen 9 maanden (een stunt om de gele hesjes te pacificeren, terwijl die helemaal geen klimaatmaatregelen wilden maar betaalbare benzine en diesel). Dit deze ochtend in Parijs met veel bombarie aangekondigde programma moest als bliksemafleider dienen voor een smadelijke nederlaag in de lokale verkiezingen afgelopen weekend.

Net als Merkel begon Macron zeer sterk te hameren op de soevereiniteit qua voedsel, qua gezondheidszorgen, qua industrie… Eigenlijk het Europees programma van het Duitse kabinet dat de afgelopen dagen bekend raakte. Macron zei dat Merkel en hij een discussie hadden over het produceren van medicijnen in “onze landen”. Om vervolgens meteen te beweren dat “onze strategische bedrijven” in Europa versterkt dienen te worden. Het woord soevereiniteit dook bijna in elke zin één of meer keer op. Uiteraard wil Macron het Europees model beschermen en promoten en volgens hem moet er ook Europese soevereiniteit komen. Waarom? Omdat er niet één plaats zou zijn in de wereld die zoveel solidariteit heeft gezien. Zijn oproep voor een sterker en verenigder Europa moest verhullen dat hij bot ving bij Merkel op bijna elk onderwerp. Het Europees herstelplan zal duidelijk niet de Franse stokpaardjes gaan betalen. Het werd ronduit gênant om zien hoe de Franse president van niets iets probeerde te maken.

 

Figuur 1 Merkel laat Macron blauwtje lopen. Duitsland gaat voor een Europees herstelplan zonder Franse accenten.

 

Vast Frans-Duits ritueel

Op 19 juni 2018 brachten Merkel en Macron al een keer uit Meseberg “La déclaration franco-allemande de Meseberg”. Frankrijk en Duitsland verklaarden dat ze dezelfde Europese ambitie bezaten. Een dergelijke ronkende verklaring wijst toch impliciet op het feit dat het dan wel niet erg zichtbaar of voordehand liggend is.

Une Europe démocratique, souveraine et unie, une Europe compétitive, une Europe qui soit une ancre de prospérité et qui défende son modèle économique et social et sa diversité culturelle, une Europe qui favorise une société ouverte reposant sur des valeurs communes de pluralisme, de solidarité et de justice, qui défend l’État de droit partout dans l’UE et le promeut à l’étranger, une Europe prête à affirmer son rôle international en faveur de la paix, de la sécurité et du développement durable et à être au premier rang de la lutte contre le changement climatique, une Europe qui parvienne à relever le défi des migrations.”

De definitie van deze Europese Unie zoals hierboven geciteerd uit Macrons persbericht uit 2018, mag dan zeer gedetailleerd blijken, maar ze is niet te memoriseren. Een groot deel van de opgesomde elementen zijn zo vanzelfsprekend omdat ze juist tot de grote verwezenlijkingen van het Europese project behoren.  Het zijn ook Europese waarden, die teruggaan op een gemeenschappelijke geschiedenis en cultuur, godsdienst of filosofie. Datgene wat Macron en Merkel echter toevoegden, zijn geen universele waarden, maar ideologische modewoorden: duurzame ontwikkeling, strijd tegen klimaatverandering en migratie als een oplosbare uitdaging zien. De laatste drie hebben niks wat ze Europees maakt en ze hebben geen universele waarde die Europeanen verenigt.

Macron en Merkel gaven in 2018 reeds aan dat ze “Europa” willen hervormen. Uiteraard bedoelden ze de EU, maar ze beloofden naar de stem van de Europese burgers te zullen luisteren. Van die ‘consultations citoyennes’ kwam echter niets in huis (tenzij in Frankrijk na de betogingen van de gele hesjes). Ook het beloofde ‘democratisch debat’ in aanloop naar de Europese verkiezingen van 2019 kwam er niet.

 

De klad zit in de EU

De zogenaamde verwezenlijkingen van de Europese Unie, die in het niet vallen met de verwezenlijkingen van de Europese (Economische) Gemeenschap van voor het Verdrag van Lissabon uit 2009, stellen weinig voor. Lissabon bleek echter een keerpunt en sedertdien groeien anti-Europese sentimenten in alle lidstaten (ook hier geldt dat het eigenlijk anti-EU-sentimenten zijn). Zelfs overtuigde aanhangers van “défi 1992” van toenmalige commissievoorzitter Jacques Delors groeiden uit tot kritische stemmen over de almacht van de EU en het democratisch deficit.[ii]

Delors beloofde een Europa zonder grenzen en geen Byzantijnse ambtenarenstaat die van bovenaf zich met alles bemoeit. Delors beloofde harmonisatie, het einde van staatsmonopolies, één munt, vrij verkeer van mensen, goederen en diensten… In vele gevallen allemaal verworvenheden uit de late jaren 1980 en de jaren 1990. In de euforie van dit succes, de implosie van de Sowjetunie en de uitbreiding met ex-communistische Oostbloklanden sloeg de regelzucht en de ambtelijke macht op hol. Met de Brexit als opmerkelijkste gevolg.

Niettemin orakelde Macron in 2018 dat: “Afin d’ancrer notre coopération européenne dans une coopération bilatérale forte, la France et l’Allemagne finaliseront d’ici à la fin de 2018 un nouveau « Traité de l’Élysée »”. De ambitie zou zijn om zowel economisch, sociaal en fiscaal te convergeren. Uiteraard niet zonder nieuwe hulpmiddelen voor de coopération transfrontalière en al evenmin zonder het leren van mekaars taal te bevorderen. Veel Duits is er in de hexagoon uiteraard niet gestudeerd en Frans zal buiten slot Sanssouci te Potsdam wel nooit een passie van de Teutonen worden. De fiscale, sociale en economische harmonie is een ijdele wensdroom en de beweging van de gele hesjes liet heel duidelijk het verschil tussen de Bondsrepubliek en Vijfde Republiek (Cinquième République) illustreren.

De ambitie van Merkel en vooral Macron om voor de Europese verkiezingen van 2024 transnationale verkiezingslijsten in te voeren bleek enkel voer voor komieken en satiristen. Het fameuze ‘traité de coopération et d’intégration franco-allemand’ - ook wel het Verdrag van Aken 2019 (traité d’Aix-la-Chapelle) genoemd - kwam er wel. Eigenlijk was het een trieste poging om het oude Élysée-verdrag uit 1963tussen Charles De Gaulle en Konrad Adenauer te emuleren. Na-aperij van het belangrijkste vriendschapsverdrag uit de Europese geschiedenis. Waar de toch niet van megalomanie gespeende François Mitterand en de aan historiezucht lijdende Helmut Kohl nog braaf mekaars handje vasthielden voor de persfoto’s, moesten Macron en Merkel zichzelf dermate overschatten dat ze tijd en moeite staken in een pompeus verdrag over niets nieuws. Qua symboliek schiep het geen politiek momentum en inhoudelijk blijkt het een vrome belofte die onuitvoerbaar blijft.

 

Blauwtje voor Macron

Toch meenden M&M dat in 2020, nog voor het einde van de Coronacrisis, het gepast is om wederom een megalomane meeting te beleggen in Meseberg. Waar ze met hun beidjes de blauwdruk van een Europees Economische Herstelplan zouden presenteren. Een plan dat uiteraard op de eerste plaats de Franse en Duitse economie – in hun verbeelding in volle integratie dankzij de vorige Déclaration de Meseberg – hun voordeel mee zullen doen. Bovendien planden M&M dit symbolische onderonsje enkele dagen voor de Duitse kanselier met haar kabinet voor zes maanden het voorzitterschap van de Europese Unie opneemt. Merkel keerde op tijd haar kar en liet Macron spartelen en verzuipen in zijn retoriek. De Duitsers gaan niet mee in de plannen van de Fransen. Goede vrienden maken blijkbaar goede afspraken.

Eerder op 18 mei 2020 hadden beiden reeds besloten dat een herstelfonds van 500 miljard euro zal opgericht worden. Dat trokken ze in samenspraak met de Europese Commissie op tot 750 miljard euro. Allemaal Europees geld om als subsidies uit te delen. Die enorme hoeveelheid geld is de lijmpot om de Europese meesjes te vangen. Net als de barbaarse folklore van het mezenvangen is het smijten met subsidies eigenlijk onverantwoord gedrag. Econoom Geert Noels verwoordde het als volgt op Twitter: “Mag ik vragen stellen over de miljoenen die stromen uit overheidskranen? Ondernemerschap stimuleren kan best door kerntaken te vervullen, kader te creëren en efficiënt te werken. Ondernemers die steeds overheidsgeld nodig hebben zijn geen ondernemers.” Merkel lijkt die boodschap net op tijd begrepen te hebben tot Marcons nauwelijks verborgen ontgoocheling.

 

Top voor binnenlands gebruik?

Wat Macron feitelijk deed is de EU inschakelen voor zijn herverkiezing in 2022. Macrons populariteit is momenteel abominabel, terwijl Merkel door de Coronacrisis zich wist te herpositioneren van een dood vogeltje naar een sterke crisismanager. Die sterkere positie brengt echter met zich mee dat Merkel plots fors rekening moet houden met haar sociaaldemocratische coalitiepartner SPD. Dus moet ze op EU-niveau de SPD haar stokpaardjes laten berijden, wil ze niet op het thuisfront stokken in de wielen gestoken krijgen van de socialisten. Haar SPD-ministers moeten dus tijdens het Duitse EU-voorzitterschap Pyrrusoverwinningen behalen betreft milieu, klimaat of Europese steun aan Duitse bedrijven. Cadeaus aan de Fransen kunnen er niet vanaf. Dat de andere EU-lidstaten die factuur zullen mee mogen betalen is uiteraard van ondergeschikt belang. Of zoals een oude voetbalwijsheid luidt: op het einde winnen de Duitsers altijd. De Frans-Duitse motor sputterde maandagavond pijnlijk. Merkel had achter gesloten deuren duidelijk gemaakt dat Duitsland niet mee stapt in megalomane avonturen.

 

Bibliografie:

Cecchini, Paolo, Michel Theys, Jacques Delors, and Michel Catinat. 1988. 1992 : le défi : nouvelles données économiques de l’Europe sans frontières. Paris: Flammarion.



[ii] (Cecchini et al. 1988)