Kim Yo-Jong, de ’ijzeren dame’ van Noord-Korea

Civis Mundi Digitaal #100

door Jan de Boer

In een vorig artikel heb ik de problemen rond de toekomstige opvolging van president-dictator Kim Jong-un van Noord-Korea beschreven en daarin ook zijn oudste zus Kim Yo-jong genoemd. Zij is getrouwd met één van de machtigste mannen van het land, die een trouwe vriend was van de stichter van de dynastie, Kim-Il-sung. In de laatste weken is in deze context een versnelling ingetreden en dat doet mij dit artikeltje over de nieuwe rol van Kim Yo-jong schrijven.

Na de felle aantijgingen in juni tegen de Zuid-Koreaanse regering, met daarop het opblazen van het interkoreaanse verbindingsbureau in Kaesong, een Noord-Koreaanse stad dicht bij de gedemilitariseerde zone die de beide landen scheidt, kalmeerde Kim Jong-un en kondigde aan de militaire acties tegen Zuid-Korea op te schorten. Een wapenstilstand? Het regime heeft er een gewoonte van gemaakt om met dergelijke tactieken de leider het beeld van een niet te voorspellen man te geven. Maar met deze keer een bijzonderheid: het offensief tegen Zuid-Korea werd geleid door Kim Yo-jong, zijn oudste zuster, terwijl hij zelf op de achtergrond bleef om aan dit offensief uiteindelijk een einde te maken. Een afkeuring van de leider ten opzichte van de autoriteit van zijn naaste medewerkster? Dat is naar mijn idee niet erg waarschijnlijk. Enerzijds zijn de aangekondigde militaire acties niet geannuleerd, maar opgeschort. Bovendien zou een openlijk verschil van mening in een monolithisch systeem als dat van de Democratische Volksrepubliek Noord-Korea (RPDC) nooit getolereerd worden. Waarschijnlijk is er dus sprake van een verdeling van taken. Maar dan wel met twee onbekende factoren: de reden van de afwezigheid van Kim Jong-un in april – ook in de laatste weken is zijn verschijning zeldzaam – en de komst van zijn zuster op het hoogste regeringsniveau.

Het goed geleide offensief tegen Zuid-Korea had de nodige effecten. Het opblazen van het interkoreaanse verbindingsbureau dwong de Zuid-Koreaanse minister van hereniging tot aftreden en Seoel tot het stoppen van het door overlopers zenden van ballonnen met vijandige boodschappen voor het Noord-Koreaanse regime. Veel verder gaan zou ook naar mijn mening contraproductief zijn. Kim Yo-jong heeft laten zien dat zij de hoge kaders in Noord-Korea kan mobiliseren en massale manifestaties kan organiseren. Dat is voldoende.

Kim Yo-jong heeft zich in twee weken tijd van eerste medewerkster van haar broer tot de « ijzeren dame » van het regime opgewerkt. Als kleindochter van Kim Il-sung (1912-1994) behoort zij tot het « glorieuze geslacht van de berg Paektu », een uitgedoofde vulkaan op de grens met China, de wieg van de anti-Japanse guerrilla waaraan het regime zijn legitimiteit ontleent. Het Noord-Koreaanse systeem sluit een « nummer twee » uit: als een lid van de familie opduikt aan de zijde van de leider, betekent dat dat die bestemd is voor de opvolging van de leider.

Erfgenamen moeten hun vastberadenheid tonen met acties. Kim Jong-il zou zo in 1983 de overigens mislukte aanslag in Rangoon op de president van Zuid-Korea, Chon Too-whan, georganiseerd hebben, en zijn zoon Kim Jong-un zou verantwoordelijk zijn voor de schipbreuk van het Zuid-Koreaanse oorlogsschip Cheonan in 2010. Het offensief tegen Zuid-Korea is het eerste wapenfeit van Kim Yo-jong. Maar om haar op dit moment al te zien als de toekomstige hoogste leider, lijkt mij redelijk gewaagd. Wel toont haar nieuwe status een evolutie van het regime. De niet officieel verklaarde afwezigheid van Kim Jong-un in april – een gezondheidsprobleem? Het is bekend dat hij een stevige drinker en roker is met een erfelijk hart- en vaatziekteprobleem, wat kan betekenen dat rekening gehouden wordt met een zekere ongeschiktheid en dus de noodzaak van een stem die het « geslacht van de berg Peaktu » belichaamt en voortzet.

Voor de eerste keer in haar geschiedenis wordt de dynastie bedreigd. De kinderen van Kim Jong-un zijn erg jong; de zoon die Kim Il-sung bij zijn tweede echtgenote had, heeft zijn leven als halve balling en als ambassadeur in Noord-Europa doorgebracht en staat daardoor buitenspel; Kim Jong-nam, zoon van Kim Jong-il en zijn eerste levensgezellin, werd in 2017 op het vliegveld van Kuala Lumpur vermoord. De oudere broer van Kim Jong-un, Kim Jong -choi, schiet duidelijk tekort voor een machtspositie. Blijft over Kim Yo-jong.

Hoewel de RPDC in 1945 mannen en vrouwen gelijke rechten toekende, is nog nooit een vrouw op het eerste politieke plan verschenen. De enige naar voren geschoven en aanbeden vrouwen zijn de echtgenotes van de leiders en dus de moeders van de erfgenamen. De enige uitzondering was Kim Kyong-hui, de zuster, vertrouwelinge en raadgeefster van Kim Jong-il, maar zij heeft nooit officiële belangrijke functies bekleed. Zij beheerde het vermogen van de familie en diende de ambitie van haar man Jang Song-taek, voordat zij hem in 2013 wegens corruptie liet executeren. Inmiddels oud en ziek heeft zij geen enkel gewicht meer.

De RDPC heeft een patriarchale cultuur die a priori Kim Yo-jong geen enkele kans biedt. Maar zelfs onder dictaturen evolueren maatschappijen. Sinds de catastrofale honger in de tweede helft van de jaren 1990 hebben de vrouwen zich snel ontdaan van het van oorsprong Confuciaanse discriminerende statuut met een socialistisch vernisje waarvan zij het slachtoffer waren. De Koreaanse vrouwen hebben, getuige de literatuur en de geschiedenis, een gestaald karakter. Zij bewezen in deze « zwarte jaren » dat waar de mannen « naar de maan blaften », zij de sleutelfiguren werden van de zwarte markten en vervolgens van de opbloei van de handel. Zij zijn vandaag de dag de kracht van de gemengde economie, in feite van de markt, waaraan het land een begin van herstel heeft te danken. De sociaal-economische veranderingen hebben zo een grote invloed op de positie van de vrouw in de maatschappij. Voor velen een duur betaalde autonomie doordat hun activiteiten zijn blootgesteld aan (seksuele) mishandeling en geweld van de agenten van het regime, maar een die ook de verschijning van vrouwelijke rijke en machtige ondernemers tot gevolg heeft. De dertigjarigen van de elite staan zo zonder twijfel veel meer dan de oude garde open voor de toegang van vrouwen tot hoge functies in de machtssfeer. Kim Yo-jong moet nu het « harde » kader van het politieke bureau overtuigen dat zij net als dit mannelijke kader een gestaald karakter heeft.

 

Geschreven op 21 juli 2020