Daklozen in Europa

Civis Mundi Digitaal #101

door Jan de Boer

In de Europese Unie hadden in 2018 maar liefst 700.000 personen geen huisvesting en sliepen iedere nacht of op straat of, als ze geluk hadden, in een noodopvang. Deze schatting, die een onrustbarende verhoging van 70 procent in tien jaar betekent, is gemaakt door de Franse Stichting Abbé Pierre en de Europese Federatie van nationale met daklozen werkende verenigingen (Feantsa). Deze Federatie verenigt 130 nationale verenigingen van de lidstaten. Zij gaf dit cijfer van het aantal daklozen in haar vijfde editie van het op 23 juli gepubliceerde « Regard européen sur le mal logement ». « Dit cijfer moet met enige voorzichtigheid bekeken worden, want het is gebaseerd op deelonderzoeken », zegt Freek Spinnewijn, directeur van de Feantsa, « Wij hebben wat dit betreft geen uniforme statistieken op Europees niveau en hopen dat de Europese Unie dit gebrek te lijf wil gaan ».

Op zeldzame uitzonderingen na, zoals Finland, dat erin geslaagd is een einde aan de daklozensituatie te maken, heeft in de andere landen tussen 2008 en 2018 een ware explosie van het aantal daklozen plaatsgevonden: +211% in Ierland, +121% in Nederland, +72% in Engeland. Volgens officiële gegevens van het Nationale Instituut Statistiek en Onderzoek (Insee) in Frankrijk +50%, maar die gegevens dateren van 2012, het werkelijke percentage moet dus hoger zijn. De verzamelde cijfers betreffen soms slechts een regio, bijvoorbeeld +142% in Brussel.

Het publiek dat door deze plaag wordt getroffen verandert, laten de auteurs van het rapport weten: het aantal vrouwen, kinderen en al of niet Europese buitenlanders neemt toe. « De migratiecrisis en de komst naar Europa van 1,3 miljoen asielzoekers hebben de staten voor het blok geplaatst, » zegt Spinnewijn. « Maar in 2019 is hun aantal gedaald naar 721.000 personen. De landen hebben de ontvangst van vluchtelingen weten te organiseren en te herwaarderen, zoals in Duitsland ». Sarah Coupechoux van de Stichting Abbé Pierre: « In andere landen ligt dat anders, zoals in Spanje, of zoals in Frankrijk, waar het huisvestingssysteem van asielzoekers slechts voorziet in de helft van hetgeen eigenlijk nodig is. »

De andere oorzaak van het aantal daklozen in Europa is de prijsstijging van huisvesting voor iedereen, natuurlijk te beginnen bij de armen. Ruim 10 procent van de Europese bevolking moet meer dan 40 procent van hun inkomen besteden aan huur of een hypotheek bij aanschaf van huisvesting. Voor de daklozen was de gezondheidscrisis en de lockdown « een gelukkig samenvallen ». Veel landen hebben meer dan ooit tevoren heel veel middelen besteed om een zo groot mogelijk aantal personen onder te brengen in hotels, gymnastiekzalen, leegstaande gebouwen met medische teams. Frankrijk heeft bijvoorbeeld onder meer Covid-centra gecreëerd met in totaal 20.000 plaatsen, » aldus Christophe Robert van de Stichting Abbé Pierre. En bijvoorbeeld in Barcelona heeft het gemeentebestuur op straat levende gezinnen ondergebracht in toeristische huisvesting.

Bijna overal in Europa werd tijdens de pandemie uitstel van huisuitzetting van huurders afgekondigd: in Hongarije, Duitsland en Frankrijk tot 10 juli en verder ook in Oostenrijk, België, Ierland, Italië, Kroatië, Spanje, Engeland, Nederland, Portugal en Luxemburg. Europa heeft daaraan bijgedragen door een versoepeling van de toegangsregels voor haar sociaal fonds voor dringende gezondheidszaken en de financiering van tijdelijke huisvesting. Haar voorlopig budget 2021-2027 voorziet in de financiering van integratieprogramma’s via huisvesting en van de strijd tegen dakloosheid.

Christophe Robert: « Dat toont aan dat we met wat goede wil, zelfs als de motivatie allereerst berust op gezondheidsaangelegenheden, een einde kunnen maken aan dakloosheid. Het moet niet zo zijn dat nu alles weer terugkeert naar het abnormale ». Freek Spinnewijn: « Er is nu een historische kans om institutionele en duurzame politieke antwoorden te geven. De buitengewone aandacht die gedurende de gezondheidscrisis aan de daklozen is gegeven, heeft ook de verantwoordelijkheid inzake kwesties van publieke gezondheidszorg en huisvesting aangescherpt ». Maar de Europese commissaris Nicolas Schmit is voorzichtiger: « De lidstaten hebben goede maar tijdelijke maatregelen getroffen, die de moeilijkheden niet oplossen. Ik weet niet of zij verdere acties ondernemen, zoals de eis van niet-gouvernementele organisaties, « geen enkele dakloze in 2030 », ook werkelijk te realiseren. Maar ik zal er bij de Europese Commissie voor pleiten dat zij ter gelegenheid van het volgende Portugese voorzitterschap van het Europees Parlement in 2021, hiervoor een ambitieus initiatief neemt, met de benodigde financiën en uitwisseling van goede praktijken tussen alle spelers. Daarbij speelt ook de kwestie van investeringen in betaalbare huisvesting een rol, want de afgelopen tien jaar hebben de lidstaten hun steun voor de bouw van betaalbare huisvesting met gemiddeld 30 procent verminderd. »

Ook ik ben met Nicolas Schmit voorzichtig en vrees dat in de lidstaten ook in 2030 nog overal daklozen te zien zullen zijn – en niet zo weinig ook.

 

Geschreven op 17 augustus 2020