Jihadisme in de Sahel

Civis Mundi Digitaal #101

door Jan de Boer

Op zondag 9 augustus werden niet ver van Niamey in Nigeria zes Franse hulpverleners met hun Nigeriaanse chauffeur en gids door jihadisten doodgeschoten. Deze moordpartij is niet alleen de zoveelste tragedie van een besmetting van West-Afrika door het islamitische terrorisme. Het is tegelijkertijd, wegens de gebruikte operatiemethode en de plaats waar de moordpartij plaatsvond, een nieuwe moeilijkheid voor Frankrijk, wiens 5100 militairen – een lachertje, gezien de omvang van de regio – van de operatie « Barkhane » samen met de slecht getrainde en uitgeruste Afrikaanse legers de strijd tegen de jihadisten leiden. In mijn ogen een in feite onmogelijke opgave, temeer omdat Franse soldaten, daar waar zij gedurende lange tijd gelegerd zijn, zoals in Mali, op den duur als een bezettende koloniale macht ervaren worden.

Sinds het begin van islamitische aanvallen een vijftien jaar geleden zijn westerlingen in de Sahelregio nog nooit zo koelbloedig vermoord als nu in Nigeria. Hebben de terroristen, die zich op motoren verplaatsten, deze moordpartij opzettelijk beraamd om « blanken » te doden die in het weekend het natuurpark met giraffes van Kouré bezochten? Of – waarschijnlijker – is er sprake van een toevallige ontmoeting die veranderde in een « goede gelegenheid » om met deze schoten in het hoofd de boodschap van de jihadisten uit te dragen: onveiligheid in de hele regio voor alle westerlingen en voor de Afrikanen die zich niet aan hun wet willen onderwerpen? Hoe dan ook, dit gebeuren staat haaks op hun gebruikelijke praktijk van het eisen van losgeld voor ontvoerde westerlingen.

Nigeria is relatief gezien een model vergeleken met de andere landen in de regio. De staat heeft vertegenwoordigers van minderheden (Toearegs, Peuls, Arabieren) in zijn instituties opgenomen en heeft zo mogelijkheden om op lokaal niveau in conflicten te scheidsrechteren. Groepen jihadisten schijnen evenwel de vertegenwoordigers van de staat in hun fundamentele taak voor burgerlijke vrede volledig dwars te zitten door deze hun juk op te leggen via het doden van functionarissen of eenvoudige burgers, waarbij zij rekenen op de medeplichtigheid van geterroriseerde bevolkingsgroepen. Met slachtpartijen van militairen hebben ze ook het Nigeriaanse leger gedestabiliseerd, dat toch al verzwakt was door het verduisteren van hulpbudgetten vanuit het Westen – met name Amerika – voor de strijd tegen terroristen.

De aanwezigheid van jihadisten vlakbij Niamey, de hoofdstad van Nigeria met 1,3 miljoen inwoners, ver van hun bases in Mali of in het noorden van Nigeria, lijkt de uitbreiding van hun inworteling en hun toenemende macht te bevestigen. Sommige experts menen, mijn inziens ten onrechte, dat dit het gevolg is van het optreden van « Barkhane » in Mali, die de groepen terroristen gedwongen heeft zich te verspreiden. Maar als deze experts gelijk hebben dat de militaire acties van « Barkhane » dit perverse gevolg hebben, welk alternatief is dan geloofwaardig? In mijn ogen kan de oplossing van dit immense probleem in dit deel van Afrika geen militair maar alleen een politiek karakter hebben, en moet hij vooral uit acties van de Afrikanen zelf voortkomen. Deze politieke oplossing met vooral meer democratie, uitbanning van cliëntelisme en corruptie en betrokkenheid van minderheden in de betreffende landen moet de allerhoogste prioriteit hebben. De Verenigde Naties en de Europese Unie zouden hierbij betrokken moeten worden. Vraag: hoeveel tijd gaat dat kosten? Het simpelweg beëindigen van « Barkhane » is niet mogelijk, aangezien het een islamitisch emiraat in het grote gebied van de Sahel tot onmiddellijk gevolg zou hebben, waarvan de bevolking aldaar, gewend aan een tolerante islam, het eerste slachtoffer zou zijn. Daarbij zijn in de eerste plaats vrouwen het slachtoffer, met verder verwoestende effecten niet alleen voor Afrika maar via emigratie ook voor Europa. Dit betreft natuurlijk in de eerste plaats Frankrijk als vroegere kolonisator en emigratieland. De destabilisatie van de Sahel-regio zal de spanningen in heel West-Afrika doen toenemen. In het bijzonder is er nu het risico van een omwenteling in Mali, waar een salafistische imam, Mahmoud Dicko, het vuurtje van de sociale woede opstookt en zich als alternatief presenteert voor een terecht in diskrediet geraakte burgerlijke macht. De dezer dagen daar gepleegde staatsgreep door het leger is mede een vertaling van de woede van de bevolking, kan wellicht Mahmoud Dicko tegenhouden en heeft mijns inziens geen gevolgen voor de strijd tegen de jihadisten. Gezien de machteloze en veelal corrupte regeringen in de andere Sahellanden zijn verdere staatsgrepen door de betreffende legers beslist niet uitgesloten.

Voor Parijs is de nachtmerrie van het Afrikaanse jihadisme nog lang niet voorbij, en daarmee ook niet voor Europa, dat veel meer zou moeten investeren in « Barkhane » in afwachting van een dringende politieke oplossing. Te meer daar mij uit betrouwbare bron is meegedeeld dat de jihadisten via Libië naarstig op zoek naar nucleair materiaal…

 

Geschreven op 20 augustus 2020