Dimensies van bewustzijn
Deel 2: Het bewustzijn komt tot wasdom

Civis Mundi Digitaal #102

door Piet Ransijn

Bespreking van Bernadette von Dreien, Christina: Het visioen over  het goede. Eeserveen, Uitg. Akasha 2019, derde druk 2020.

 

 

‘Een ander wereldbeeld’

Het tweede boek van de trilogie van en over Christina von Dreien gaat over haar adolescensietijd, haar 16e tot haar 18e jaar. Vooral over inzichten die zij niet eerder in die mate naar buiten bracht. Dit artikel beperkt tot informatie die te volgen is en gaat voorbij aan wat te ver gaat voor gewone stervelingen, zoals buitenaardse wezens en beschavingen. Deze zijn noch te bevestigen noch uit te sluiten, omdat ze zich vooralsnog onttrekken aan de waarneming en het bevattingsvermogen van vrijwel iedereen.

Christina zegt te beschikken over een multidimensionale waarneming en bewustzijn, die zich grotendeels buiten de zintuigen om voltrekken (extrasensory perceptie ESP). Daarbij behoort een multidimensionaal wereldbeeld. Wat houdt dit in? Het impliceert dat de werkelijkheid dimensies heeft die wij niet kunnen waarnemen met ons driedimensionale waakbewustzijn. Kenmerkend is daarbij bijv. dat alles en iedereen met elkaar verbonden is in een geheel. “Liefde is de stuwkracht van het universum,” kwam in deel 1 naar voren. Zoals Dante al schreef in de slotwoorden van zijn Divina Commedia over “de liefde die de zon en de andere sterren doet bewegen.”

Dit impliceert het mogelijke en feitelijke bestaan van andere wezens en buitenaardse beschavingen. Die zouden zijn waargenomen door de NASA, maar de informatie zou niet openbaar gemaakt zijn om het oude wereldbeeld in stand te houden en mensen niet te verontrusten (p 146). Voor Christina ligt ook het bestaan van reïncarnatie voor de hand. Vroeger en ook nu nog was deze visie wijd verbreid. Zielen volgen volgens haar en ook volgens anderen een zielsplan dat zich over een aantal levens uitstrekt en een levensplan voor ieder leven omvat (p 13-16). In India heet dit het persoonlijke ‘dharma’, de persoonlijke bestemming of levensopracht. Het volgen daarvan zou voor ons voelbaar zijn als levensvreugde, voldoening, het volgen van je hart, enthousiasme, motivatie, creativiteit, vindingrijkheid, verantwoordelijkheidsgevoel en plichtsgevoel (p 17, zie ook de Bhagavad Gita).

Daarbij geldt o.m. de wet van actie en reactie (karma): wat je zaait zul je oogsten, en het principe van resonantie of aantrekking (p 22, 23): soort zoekt soort, op zijn Engels: ‘birds of the same feather, flock together’. Ons bewustzijn resoneert met een verwant bewustzijn en overeenkomstige situaties. Wij zouden hierbij ook worden begeleid door verschillende soorten gidsen (p 24 e.v), een visie die bij vele volken voorkomt. Daar worden ze vaak als voorouders gezien. Deze begeleiders respecteren de vrije wil. Er zijn ook machten en machthebbers die dat niet doen. In onze geautomatiseerde digitale samenleving is verslaving en afhankelijkheid ingenieuzer geworden en het bewustzijn vaak nog verre van autonoom. De (informatie)technologie maakt andere machtsstructuren en afhankelijkheden mogelijk.

“De afgelopen eeuwen werden gekenmerkt door een sterke, dominante, mannelijke energie. dat zie je terug in de materiële, technische vooruitgang,.. maar ook in verschillende destructieve machtssystemen... De mensheid is nog nooit zo ontwikkeld geweest als nu, maar tegelijkertijd staan we ook dichter bij onze zelfvernietiging als ooit tevoren. In deze fase is het heel belangrijk dat er... evenwicht tussen de mannelijke en vrouwelijk energie wordt gecreëerd. Daardoor is het nu niet zo nodig om ons op materieel-technisch gebied verder te ontwikkelen. Belangrijker is... om zich vooral geestelijk te ontwikkelen... het bewustzijn te verruimen, waardoor ze [mensen] hun manier van denken en doen zullen veranderen [...door] oude denk- en gedragspatronen bewust los te laten en andere mensen, de gehele schepping en gebeurtenissen... met zoveel mogelijk liefde tegemoet te treden” (p 39-40). Deze nieuwe fase is bij velen al begonnen. Het zou volgens Christina ook gepaard gaan met een andere DNA structuur (p 34-38). Dit tart de huidige inzichten van de genetica, hoewel (geleidelijke) genetische veranderingen en mutaties wel mogelijk zijn.

 

‘Mensen van de nieuwe tijd’

Ook volgens boeken over Nieuwetijdskinderen (van o.m. Carla Muijsert) e.a. bronnen zouden er na de oorlog en vooral na het tweede millenium steeds meer kinderen zijn geboren die verder kijken met behulp van hun intuïtieve vermogens. Zij worden door Caroline Hehenkamp Indigokinderen genoemd en door Phyllis Atwater Milenniumkinderen. Volgens Christina zou het bewustzijn(sveld) van dergelijke kinderen een andere (trillings)frequentie hebben. Het is vooralsnog lastig dergelijke beweringen hard te maken. Het instrumentele rationele denken viert nog steeds hoogtij. Dat mensen en samenlevingen veranderen is echter onmiskenbaar. Dat veranderingen en meer intuïtieve kant op gaan is minder duidelijk, misschien bij bepaalde groeperingen.

“Dat zie je onder andere terug in de holistische benadering van voeding en geneeskunde,.. alternatieve energievormen..., de ecologische beweging en vredesbeweging.., kennis uit het Verre Oosten.., yogatechnieken en meditatievormen... herstel van balans tussen de mannelijk en vrouwelijke energie... en een nieuwe generatie van dwarsdenkende en vredelievende mensen” (p 48-49).

De meer autonome en mondige voorhoedes van naoorlogse generaties zouden een bedreiging kunnen vormen van  machthebbers van het heersende systeem, die hen zouden tegenwerken. Bijv. door de verspreiding van drugs en de ontwikkeling van technologieën om de bevolking onder controle te houden en het aanwakkeren van vijanddenken en verdeeldheid via de media (p 49). Er zouden echter al meer verder ontwikkelde mensen zijn dan het betrekkelijk kleine aantal machthebbers met veel macht, die de touwtjes niet willen en kunnen loslaten. Deze lieden zouden vaak ook grote invloed hebben in crises, conflicten en wereldproblemen (p 50).

Dit komt dicht in de buurt van complotdenken. Daarvan zijn rationeel onderbouwde en irrationele, ongefundeerde vormen te onderscheiden, die in elkaar overgaan en tegenwoordig populair zijn.

Om te begrijpen dat macht en rijkdom geconcentreerd zijn in de handen van een aantal ‘superrijken’ hoef je geen complotdenker te zijn. Dit wordt ook door diverse deskundigen onderbouwd met rationele verklaringen en onderzoek. Daarom is het zaak ook de beweringen van Christina nader te onderzoeken en ze niet meteen in de categorie van ongewenste berichten te plaatsen. In het verleden hebben machtselites echter vaker geprobeerd zo lang mogelijk goedschiks of kwaadschiks aan de macht te blijven, desnoods met geweld, list en bedrog. Zie bijv. de werken van Pareto over de circulatie van elites (zie nr 101); Charles Wright Mills, The Power Elite in dit nummer en Peter Turchin, Secular Cycles en War and Peace and War: The Rise and Fall of Empires.

 

Toekomstperspectief

Ook al slaapt de meerderheid nog en laat deze zich nog manipuleren, het toekomstperspectief van Christina is dat er meer mensen komen met meer bewustzijn, minder vijanddenken en met een meer holistische wereldvisie, waardoor de wereld verandert. “Ze gebruiken niet alleen hun rationele verstand, maar ook hun intuïtie en empathie” (p 57). En ze laten zich niet gemakkelijk meer manipuleren. Deze mensen zouden meer leven vanuit een “wij-bewustzijn” en “universele wetten” (p 53). Ze voelen verbonden met het grote geheel, volgen hun hart en hun intuïtie. Ze zouden toegang hebben tot diepere intuïtieve en universele visies, maar hebben het vaak niet gemakkelijk in de huidige maatschappij en de heersende geloofssystemen en prestatiesystemen (p 55, 58, 67-70). Iets degelijks hebben Socrates, Plato en vele anderen ook al naar voren gebracht en in diverse levensvisies wordt dit kenbaar gemaakt, ook al hebben machtsstructuren de kennis vaak vervormd (p 11). Het universum is een grote ‘database’, die voor mensen in het heden en het verleden met een ruimer bewustzijn toegankelijk zou zijn (p 71).

Het hoofdstuk over reïncarnaties van Christina is niet te verifiëren en doet weinig ter zake. Het maakt het boek niet geloofwaardiger. Dat geldt ook voor andere paranormale zaken, die buiten ons gezichtsveld liggen en doen denken aan science-fiction. Ze zijn soms moeilijk te volgen zijn en hadden voor velen wellicht beter vermeden kunnen worden, omdat de beweringen niet geverifieerd of plausibel gemaakt kunnen worden. Het geven van precieze informatie over levens kan soms behulpzaam zijn bij reïncarnatieonderzoek om de reIncarnatiehypothese nader te kunnen toetsen (Zie Edward Kelly ed., Irreducible Mind: Toward a Psychology of the 21 Century).

 

Verandering van wereldbeeld

Bewustzijnsverruiming is zeker zo belangrijk als de digitalisering en de technologische ontwikkeling (p 77).  Veel mensen hebben dogmatische religies vervangen door ‘de wetenschap’ en “beschouwen alleen iets als waarheid als het wetenschappelijk kan worden aangetoond en door de maatschappij erkend is... Als we worden geconfronteerd met informatie die tot dan toe onbekend was en niet past in ons huidige wereldbeeld,.. zijn we  in eerste instantie geneigd die informatie af te wijzen... Maar hoe kan er dan ontwikkeling plaatsvinden, als we altijd maar blijven vasthouden aan ons huidige perspectief en alles wat [daarin...] niet past als onzin afdoen?” (p 77).

Van de andere kant hoeven we ook niet alles als zoete koek te slikken wat ons wordt voorgeschoteld door spirituele literatuur en wat voor bronnen dan ook. We blijven aangewezen op innovatief, multdiscilpinair en holistisich wetenschappelijk onderzoek, waarbij onze aannamen en informatie getoetst kunne worden. De onbetrouwbaarheid van de massamedia wordt breed uitgemeten (p 71). Andere  kennisbronnen worden door haar aangeraden, waarbij de eigen ervaringen verifieerbaar zijn. Met “geestelijke raadgevers” en “kennis uit vorige levens” e.d. kunnen we echter ook de mist ingaan. Andere spirituele leraren, die bijv. meditatie aanbevelen om meer voeling met onszelf te krijgen, bevelen dergelijke bronnen niet aan.

Wetenschap heeft echter ook zijn beperkingen. Kan wetenschappelijk aangetoond worden dat je van iemand houdt? De droom der rede leidt volgens C.I. Dessaur in haar gelijknamige boek tot een verschraling van ons mensbeeld tot een geestloos wezen, zoals de ‘machinemens’ van De Lamettrie (L’ homme machine). Vaak zijn mensen niet goed op de hoogte van hoe wetenschappelijke revoluties doorbraken, zoals door Thomas Kuhn en Werner Heisenberg is uiteen gezet, zie de boekbespreking van Heisenberg, Het deel en het geheel in nr 101.  Revoluties gaan gepaard met een paradigmaverschuiving en een ‘kwantumsprong’. Zie ook mijn serie over wetenschapsfilosofie v.a. nr 71.

Een paradigmaverandering is geen gewelddadige omwenteling maar een bewustzijnsverandering met vaak verstrekkende gevolgen, zoals bijv bij de kwantumfysica, zie Heisenberg. Hij trad vertegenwoordigers van het oude paradigma respectvol tegemoet, zonder het met hen eens te zijn, maar ook zonder hen te veroordelen. Hij beschrijft bijv. Einstein als overgangsfiguur, die het oude deterministiche, causale denken nog niet kon loslaten. Dit is een voorbeeld van de houding die we kunnen aannemen ten opzichte van verouderde patronen, die overeenkomt met die van Christina. Verzet zou volgens Christina dergelijke patronen versterken. Uiteindelijk worden deze op termijn vanzelf vervangen als een nieuwe aanpak beter werkt. Volgens Kuhn kunnen vertegenwoordigers van het oude paradigma ook geleidelijk uitsterven.

 

Herleving van oude wijsheid in nieuwe vormen

"Volgens Christina komt de leer die in de Vedische geschrften van de oude Indiase beschaving staat, nog het dichtst in de buurt van de goddelijke filsofoe, de universele wetten van de oorspronkelijke spiritualiteit. Veel grote religieuze leraren,... zoals Krishna, Mozes..., Boeddha en Jezus, haddden als taak om tijdloze waarheden aan de mensheid door te geven" (p 90). Deze inzichten zijn vaak vertekend, maar zullen weer tot leven komen. "Als... de ene deur dichtgaat, gaat er ook weer een andere open" (p 97, zie ook nr 96 over de grote transformatie in de spiltijd volgens Karen Arnstrong). In de spiltijd kwamen wereldleraren naar voren om een bachaving in dreigend verval een nieuwe impuls te geven.

We zijn niet machteloos overgeleverd aan destructieve machtsstructuren. “We kunnen zelf kiezen of we in de oude, destructieve, veroordelende patronen blijven hangen, of ons open stellen voor een nieuwe vorm van bewustzijn, waarneming en constructief en liefdevol gedrag” (p 98-99). “De positieve verwezenlijking van ons potentieel begint als we de verantwoordelijkheid voor ons eigen leven in eigen hand nemen, als we anderen niet beschuldigen” (p 101). En dan de negatieve patronen doorzien en vanuit liefde transformeren. Negatieve eigenschappen treden terug als positieve eigenschappen naar voren treden. Duisternis verdwijnt als licht gaat schijnen. Dit vraagt “flexibiliteit en innerlijke rust,” zegt Christina herhaaldelijk (p 99, 102).

Zij noemt het een stille revolutie en geeft daarvoor praktische tips (p 80 e.v). Het komt neer op zelfkennis en zelfrespect, levensvreugde ervaren, anderen helpen en respecteren, geen schade toebrengen, zelf  nadenken, kritisch staan t.o.v. massamedia, jezelf van ballast en heersende beperkende systemen bevrijden, je bewustzijn en je wereldbeeld verruimen, mediteren, haalbare alternatieven verkennen, contact met gelijkgestemden. Kortom, een aantal zinnige adviezen, die ook elders te vinden zijn.

 

Ziel en geest

Ziel en geest zijn onduidelijke begrippen die vaak door elkaar worden gebruikt en in onbruik zijn geraakt, met name in de wetenschap. Daar worden ze vaak als epifenomenen of bijverschijnselen van de hersenwerking beschouwd, hoewel een dergelijke visie omstreden is (zie o.m. mijn artikel in nr 26). Volgens Christina is de oorspronkelijke geest zuiver bewustzijn, “een vonk, die zich van de goddelijke oerbon, dit ‘Al-wat-is’... afsplitst.” Dit beeld komen we vaker tegen, vooral in het verleden. “Fysieke lichamen ontstaan door samentrekking en verdichting van de materie” (p 106-07).

De ziel geldt enerzijds als synoniem van de geest, zie bijv. de Indiase term voor ziel: ‘Atman’, verwant met ons woord adem. Deze term geeft aan dat “het bewustzijn van de ziel het hele fysieke en niet-fysieke lichaam doordringt en vervult met leven,” zoals de levenskracht die vervat is in de adem. Zie o.m. de Bhagavad Gita: “Net zoals de zon het hele zonnestesel verlicht, zo verlicht het enige levende wezen in het lichaam het gehele lichaam met bewustzijn” (p 108).

Anderzijds geldt de ziel als “etherische structuur die door de geest wordt gecreëerd zodat hij zich met de materie kan verbinden” (p 109). Het is in die zin Het voertuig van de ziel, zoals de titel luidt van het boek Hein van Dongen en Hans Gerding hierover, dat aansluit bij Vehicles of Consciousness van J.J. Poortman, voormalig hoogleraar filosofie te Leiden. Het is als het ware een (fijnstoffelijk of etherisch) “omhulsel” van de geest met zeven energiecentra of hoofdchakra’s. De frequenties en vibraties daarvan zijn voor sommigen waarneembaar zijn in de aura of uitstraling, “het elektromagnetisch veld om ons fysiek lichaam”, hoewel het buiten het voor iedereen waarneembare lichtspectrum ligt.

“Zielsenergie is in het hele lichaam aanwezig” (p 110). Dit opent nieuwe, meer holistische en psychosomatische wegen in de gezondheidszorg. In de complementaire en traditionele Indiase, Chinese, Tibetaanse en Europese geneeskunde en andere culturen is veel aandacht voor ons energiesysteem, bijv. door het opheffen van energieblokkades (p 120).

 

Wat is bewustzijn?

“Bewustzijn verbindt ziel en lichaam met elkaar. Het is de drijvende kracht in elk levend wezen en in alles wat is gecreëerd. Aan de aanwezigheid van het bewustzijn kun je ook zien dat een lichaam door een ziel wordt bewoond. Gedachten en gevoelens komen uit het bewustzijn voort. Alle levende wezens hebben een bewustzijn,.. ook dieren en planten” (p 112). Ook bij S.T. Bok en Teilhard de Chardin werd deze veronderstelling geopperd en open gelaten (zie nr 99). Zelfs aan stenen en kristalstructuren valt een vorm van bewustzijn toe te kennen en aan alles wat is gecreëerd (vanuit een scheppend bewustzijn). Aanwezigheid van bewustzijn wordt door medici en bio-ethici zoals  Peter Singer ook gehanteerd om overlijden te omschrijven (zie nr 90). Er zijn echter verschillende gradaties van aanwezigheid, wakkerheid en alertheid van het bewustzijn en van de ziel in het lichaam.

Commentaar: opmerkelijk is dat cellen en zelfs elementaire deeltjes van een vorm van weten blijk geven. Aan de hand daarvan bepalen zij hun werking en hun positie in het grotere geheel waarvan zij deel uitmaken. Ze zijn ook door ‘verstrengeling’ (kwantum-entanglement) met elkaar verbonden op een manier die wij nog niet goed doorgronden. De wetenschap heeft nog maar een fractie van de ‘mysteries’ van de schepping onthuld. Ons oude paradigma is deels achterhaald, bijv. door de kwantumfysica, die nog niet is ‘uitontwikkeld’ in een universele verenigende veldtheorie, ondanks de levenslange pogingen van Einstein, Heisenberg en anderen. Door ontwikkeling van het bewustzijn kan de harmonie met het grote geheel toenemen “zonder dat we daarbij onze natuurlijk omgeving vernietigen” (p 113). Een verlicht, kosmisch bewustzijn kenmerkt zich door bewustzijn van het geheel, waarin het individuele bewustzijn is ingebed.

Gedachten en gevoelens zijn fysisch gezien vibraties van een bewustzijnsveld. Zij vormen resp. het mentale en het emotionele energielichaam, waarin resp. gedachten en emoties liggen opgeslagen als een soort databestand. Zo zijn er nog meer energielichamen. Deze vormen een soort energetische omhulsels van het fysieke lichaam, die voor mensen met een verfijnde waarneming waarneembaar zijn, en ook voor anderen min of meer voelbaar zijn als de ‘uitstraling’ van een persoon. Zie hierover bijv. de Autobiografie van een yogi van Yogananda en de Yogasoetra’s van Patanjali.

 

De aarde en het universum

Evenals Heisenberg en anderen meent Christina dat het universum een “ingewikkelde symmetrische vorm” heeft (p 131), die het in stand houdt met een zelforganiserende, ordenende intelligentie. Dat kwam ook naar voren bij Teilhard de Chardin. Plato, Augustinus en anderen meenden dat de schepping een uitdrukking is van goddelijke ideeën en volgens wetmatigheden verloopt.

“Onze planeet Aarde... is slechts een speldje in de kosmische hooiberg... Door haar veelzijdigheid en uitzonderlijke schoonheid heeft zij een bijzondere status... en ook de enorme transformatie die ze op dit moment doormaakt... op weg naar de vrijheid van zelfbeschikking” (p 134-35).

Het universum bestaat uit veel meer dan zichtbare materie. Astrofysici onderkennen het bestaan van onzichtbare energieën, zwarte gaten, wormgaten, antimaterie en mogelijk ook  (bio)plasma, die vroeger ether werd genoemd. Licht zou zich vogens eerdere visies bewegen door de ether. Dit begrip is echter in onbruik geraakt en vervangen door elektromagnetisch velden (p 139, zie ook L. Motz en J.H. Weaver, Geschiedenis van de natuurkunde, een boek dat ik heb vertaald).

In India is akasha de naam voor het etherelement, dat eigenlijk een aggregatietoestand is zoals energie, gas, vloeistof en vaste stof, ofwel vuur, water, lucht en aarde. Deze toestanden hebben verschillende dichtheid. Volgens Christina is er ook nog de aggregatietoestand ‘plasma’. Dit zou de fysische begrippen ‘donkere materie’ en ‘antimaterie’ omvatten, waar nog betrekkelijk weinig over bekend is. Dan is er nog Akasha, dat wordt wel vertaald als ruimte, of als ether of een soort ruimtestof, geen lege ruimte. Het omhult en doordringt alle andere elementen (p 140). Veel fysici zien de ruimte ook niet als leeg. Er gaan allerlei vibraties doorheen, die erin vibreren als vibrerende velden.

De fixatie van de wetenschap op het grofstoffelijke belemmert revolutionaire uitvindingen. Nicolai Tesla, wellicht de grootse uitvinder uit de geschiedenis van de technologie, “is erin geslaagd elektriciteit door de lucht te geleiden, en nog veel meer... De meeste van zijn uitvindingen werden vernietigd of geheim gehouden... Tesla heeft milieuvriendelijke technologieën ontwikkeld.., die de mens grotendeels onafhankelijk zouden maken van energiebedrijven en de industrie. Volgens Christina... onder andere een brandstofvrije auto” (p 149). Grote fysici uit de vorige eeuw traden ook buiten de gebaande paden, zoals Heisenberg laat zien. Ze hadden vaak een complementaire visie, die een meer geavanceerde technologie mogelijk heeft gemaakt. Deze technologie kan ons volgens Christina echter ook tot slaven kan maken van technocratische machtsstructuren en de wereld aan de rand van de vernietiging hebben gebracht (p 150-51).

Technologie hoeft niet overheersend te zijn, maar kan ook dienstbaar, ondersteunend, mens- en milieuvriendelijk zijn. We staan voor de taak de technologie in die richting te transformeren. Een meer ontwikkelde en levensbevorderlijke technologie vraagt een meer ontwikkeld bewustzijn.

 

 

Spiritualiteit en dwarsdenken

Om de nieuwe tijd gestalte te geven zijn er volgens Christina interdisciplinaire en spirituele dwarsdenkers nodig met een nieuwe vorm van toewijding en betrokkenheid, die kritisch staan tegenover de heersende structuren en deze doorzien (p 145, 152, 157). Dat geldt ook voor officiële informatie en massamedia, die vaak in handen zijn van mediaconcerns, die verdienen aan het verspreiden van goedkope en negatieve sensatie in plaats van verheffende informatie. Zo wordt een bewustzijn met ‘lage vibraties’ en een belastende zware energie in stand gehouden. Informatie is een product, een consumptieartikel van de massamedia geworden, dat vooral dient om de haast onverzadigbare behoefte aan sensatie, veeleer dan aan informatie te bevredigen. Zie het artikel van Toon van Eijk over De Correspondent, zijn boekbespreking van Ken Wilber Trump and a post-truth world in nr 63 en het artikel van Patricia van Bosse Nepnieuws vroeger en nu in nr. 66.

Er is weinig informatie die we zelf kunnen controleren. Dat geldt ook voor wetenschappelijke kennis. We geloven nog steeds vaak iets op gezag. Dat geldt ook voor het gezag dat haar moeder aan Christina toekent. Niet iedere bron is even betrouwbaar. Daarom is alertheid nodig en een onderzoekende kritische geest. Ook t.o.v. de beweringen van Christina, die in het boek van haar moeder niet kritisch tegen het licht worden gehouden. Spiritualiteit betreft de verbinding met het geheel, de eenheid of het Ene. Zonder liefde en spiritualiteit leidt dwarsdenken eerder tot beschuldigingen en veroordelingen. Zonder kritisch denken kan spiritualiteit leiden tot nieuwe volgzaamheid volgens oude patronen (p 159).

 

https://sheisonlinelifestyleguide.com/2016/11/04/collectieve-verdwazing/

 

Dienstbaarheid versus egoïsme

Christina onderscheidt STO en STS beschavingen: die resp. primair op ‘Service to Others’ en ‘Service to Self’ zijn gericht, resp. de weg van het hart en de liefde en de weg van het ego en macht. Is  dit altijd een tegenstelling? Overtrokken egoïsme kan leiden tot zelfvernietiging. We hebben ook anderen nodig. Omgekeerd blijken samenwerking en en dienstbaarheid ook onszelf een grote dienst te bewijzen, zo blijkt uit onderzoek naar altruïsme en coöperatie bij mensen en andere levende wezens. (Zie ook o.m. Peter Kropotkin, Mutual Aid, diverse werken van Sorokin, Peter Turchin, Ultrasociety, Matt Ridley, The Origins of Virtue en de boeken van Frans de Waal). ‘Service to others’ is ook ‘service to self’ en uitsluitend ‘service to self’ blijft onbevredigend. In onze wereld zien we beide tendensen, met een toenemende tendens, ook wetenschappelijk gezien, naar coöperatie. We staan voor een keuze. Het is moeilijk nog twee andere opties te kiezen: neutraal te blijven of de dualiteit te verlaten of te transcenderen (p 170).

Machthebbers zijn vaak uit op nog meer macht en geld en creëren destructieve structuren om dit kost wat kost te bewerkstelligen. Veel mensen lijken nog gevangen in dergelijke structuren, die “de mensheid naar de rand van de zelfvernietiging leiden... slechts één druk op de knop verwijderd van het gebruik van supervirussen en chemische en nucleaire wapens” (p 203, 205). Machthebbers zien zich niet gebaat bij collectieve bewustwording en willen dit voorkomen. Onderdrukkende structuren houden mensen vaak bij voorkeur dom, volgzaam en bang. Dan zijn ze beter te manipuleren. Was dat vroeger vaak ook niet het geval bij kerken en religies, waarvan vele mesnen zich hebben bevrijd, om plaats te maken voor andere machtsstructuren, massamedia en afhankelijkheid van de smartphone?

Christina verwacht dat “overal ter wereld steeds meer oude destructieve structuren instorten” (p 204). Crises en schandalen zijn daarvan een uiting en zouden te maken hebben met heftige reacties van een kleine, maar machtige minderheid. Het is lastig dergelijke beweringen hard te maken. Volgens Piketty e.a. concentreert de rijkdom zich in een steeds kleiner en steeds rijker aantal mensen. Maar welke aanwijzingen zijn er dat zij zich keren tegen de constructieve veranderingen die gaande zijn? Christina gaat daar niet op in, maar richt zich op de constructieve collectieve bewustzijnsverandering. Als het licht toeneemt, wijkt de duisternis.

 

Cybernetica en kunstmatige intelligentie

Een kennis uit de sport en de politiek informeert moeder en dochter over zelfsturende structuren. Deze zijn het onderwerp zijn van de cybernetica en zijn ook kenmerkend zijn voor levende systemen. (Over beide onderwerpen heeft S.T. Bok boeken geschreven, zie nr 99). Van veel huidige economische en financiële systemen zijn de interne structuren en processen grotendeels onbekend. In die zin lijken ze op een ‘blackbox’. Dreigende crashes worden met noodoplossingen en symptoombestrijding tegemoet getreden, zoals Sloterdijk eerder heeft toegelicht (p 215, zie nr 89, httpcivismundis://www..nl/?p=artikel&aid=5394). Het instabiele systeem wordt zo in stand gehouden tot het de geest geeft of transformeert. We hebben transparante ‘’whitebox’ of ‘clearbox’ systemen nodig, waarbij de interne structuur en processen waarneembaar zijn en daardoor beter bij te stellen (p 217).

“Er zijn inmiddels techologieën op aarde die intelligent en zelfstandig kunnen handelen... Het gevaar is dat zulke zelfstandige beslissingen en handelingen vanaf een bepaald punt niet meer onder controle gehouden kunnen worden,.. nog minder dan de mensen zelf. Tot nu toe is technologie altijd ondergeschikt geweest aan de mens... Met kunstmatige intelligentie verandert dit compleet... Als dit zo doorgaat, kunnen we de komende jaren door kunstmatige intelligentie overheerst worden en er steeds meer door worden gemanipuleerd. Of dit een positieve of negatieve ontwikkeling is, hangt af van ons bewustzijn en hoe we kunstmatige intelligentie toepassen... Veel mensen beseffen niet hoe ver de kunstmatige intelligentie al is ontwikkeld” (p 220, 222. 226).

Denk aan de algoritmes en zoekmachines van de Big Techbedrijven, die door het Congres in de VS op het matje werden geroepen. Door Big Tech kunnen al of niet op verzoek van de staatsmacht bijv. emails worden verwijderd tegen de omstreden Covid-19 noodwet. Een reden te meer om ons bewustzijn meer te ontwikkelen in holistische en kritische zin.

 

Komen er betere tijden?

Christina meent dat er na een transformatie betere tijden aanbreken. Zij geeft daarvan utopische schetsen op diverse gebieden. Mensen gaan (meer) leven in vrede en eenheidsbewustzijn, in liefde en harmonie met planten en dieren. Het zelfgenezend vermogen zal toenemen. De samenleving zal geleid worden door wijzen. Dit lijkt op de ‘rajarishi’s’ of filosoof-koningen in het oude India en in De Staat bij Plato. Onderwijs wordt levenslang holistisch leren vanuit interesse in een natuurlijke omgeving. Huwelijken worden meer spiritueel, “een vereniging van twee zielen” (p 253). De afgescheidenheid of vergetelheid van de eenheid of het Ene wordt doorbroken door een “collectieve bewustzijnstransformatie” (p 259). Dit is in het kort Het visioen over het goede zoals de titel luidt.

De uitlatingen van Christina doen soms denken aan mythologische kennis, bijv. de mythen van Plato. Het is allang bekend dat deze kennis meer omvat dan interessante verzinsels. Volgens Carl Jung worden er archetypische beelden in weergeven van onze psychische structuur. Mogelijk ook van kosmische structuren en processen, zoals bij de de scheppingsmythen, in een diepgaande symbolische beeldentaal die hart en ziel aanspreekt. Neuroloog Tony Nader heeft bijv. een verband gelegd tussen Vedische geschriften en het Ramayana epos uit India met de neurofysiologie, niet alleen wat betreft de soma-drank (Rig Veda, 9e mandala). Deze geschriften bevatten ook een holistische gezondheidsbenadering.

In de geneeskunde zijn diverse holistische benaderingen, waar in komende artikelen aandacht wordt besteed. Deze ontwikkelingen worden niet ondersteund door de farmaceutische industrie. Die heeft zich in plaats van op gezondheidsbevordering “gespecialiseerd in op winst gerichte symptoombestrijding, omdat... er geen geld aan gezonde mensen te verdienen valt” (p 223).

Daar valt aan toe te voegen dat medicijnen voorzien in een behoefte, maar ze creëren ook een behoefte aan medicijnen die mensen niet echt nodig hebben. Als winst maken belangrijker wordt dan gezondheidsbevordering, is de rangorde van waarden discutabel. Het middel wordt belangrijker dan dan het doel en mensen worden onderschikt gemaakt aan middelen. Een gevaarlijke en ongewenste ontwikkeling, want wie wil er nu ondergeschikt zijn? Een gezond lichaam is volgens Von Dreinen op cybernetische wijze zelforganiserend en zelfgenezend. Ook op het gebied van de gezondheidszorg valt nog veel te verbeteren en zijn er geïnstitutionaliseerde belemmeringen en belangenverstrengelingen te nemen.

 

Polarisatie en transformatie

Met de transformatie gaat polarisatie gepaard tussen het perspectief van een utopie en een dystopie.  Dit kan gepaard gaan met “confrontaties van licht en onlicht, waarbij... het lot van de mensheid op het spel staat.” Daar voorbij is “de helderblauwe hemel zichtbaar” (p 262, 263). “Tragisch genoeg leven we [nog steeds] onder de heerschappij van manipulatie” (p 289). Maar “de mensheid zal zich eindelijk bevrijden uit de duizenden jaren oude slavernij... en een nieuwe samenleving opbouwen, die gebaseerd is op vrede, waarheid en liefde. Wie wil daar nu niet aan meedoen?... Hoe zouden we dit... kunnen weigeren?” (p 269).

Wat Christina hierover zegt komt overeen met de tegenstelling tussen lichte en donkere krachten in Indiase, gnostische en andere geschriften. Het is een universeel thema. In de Indiase Vedas en Puranas (‘Oude verhalen’)  staan de lichte ‘devas en gandharvas’ tegenover de duistere ‘asuras en rakshasas’. Zie hierover bijv. De visie van Sri Aurobindo (p 182 e.v., ‘De goddelijke en de vijandige krachten’).

“De geestelijke wereld is net zo gek als de seculiere wereld,” zei de jonge Amerikaanse spirituele leraar Andrwe Cohen ooit, die daar zelf ook blijk van gaf. ‘Zo boven, zo beneden,’ luidt een oud gezegde. De micokosmos komt overeen met de macrokosmos. Je kunt erin verdwalen en de minst in gaan. Daarom is enige begeleiding, kritisch inzicht, alertheid en onderscheidingsvermogen vaak aan te bevelen, want mensen kunnen zichzelf van alles wijs maken. Ook toetsing aan authentieke bronnen kan ondersteunend zijn, hoewel er verschillende interpretaties mogelijk zijn. In onze tijd is men uiteindelijk zelf verantwoordelijk voor zijn geestelijke ontplooiing en is deze niet uit te besteden aan een ander. Dat geldt ook voor onze verantwoordelijkheid voor onze natuurlijke en maatschappelijke omgeving.

“De meerderheid van de mensen laat zich blijkbaar nog steeds graag bang maken.., kijkt liever terug op alle slechte dingen van de afgelopen decennia... De zogenaamde vooruitgang eist een flinke tol... Zo dreigt er een enorme ecologische ramp,.. klimaatverandering,.. onrechtvaardige verdeling van voedsel,.. enzovoort... Als we zouden willen, kunnen we voldoende gezonde voeding voor de hele wereldbevolking produceren [door...] de bestaande kennis en technologie op een intelligente en constructieve manier voor het welzijn van alle mensen te gebruiken... Als de kleine groep multinationals die de wereldwijde productie en distributie van voedsel in handen hebben, zich echt hadden ingezet voor de volksgezondheid en niet alleen gefocust waren op hun winst en het dom houden van het volk, had het er heel anders uitgezien” (p 279-80).

Verschillende tijdlijnen of cycli zouden binnen afzienbare tijd samenkomen. Dit zeggen ook historici zoals Peter Turchin, die daarin gespecialiseerd is. Ook Sorokin sprak aan het eind van zijn Social and Cultural Dynamics van “Crisis, Catharsis, Charisma and Resurrection”. De sleutel tot historische veranderingen en omwentelingen is volgens Turchin ‘asabyia’. Dat is een term van Ibn Khaldoun, die hij vertaalt met ‘concerted action’, op elkaar afgestemde samenwerking, die weer gebasseerd is op een coherent collectief bewustzijn. De op elkaar afgestemde groei van individuen draagt bij tot de groei van collectief bewustzijn. Een dergelijke ontwikkeling vindt volgens Christina nu in versneld tempo plaats.

Veel mensen lossen oude trauma’s op en ontwikkelen hun potentieel. Het aantal vrijdenkers en dwarsdenkers lijkt te groeien. Zij doorzien afhankelijkheidssystemen in toenemde mate met een kritische houding naar het consumentisme. Er zijn veel innovatieve projecten en non-profitorganisaties. Door samenwerking vergroten we ons potentieel (p 290-301).  Peter Turchin ziet in de loop van geschiedenis en in de toekomst door alle conflicten heen een toenemende samenwerking (Ultrasociety: How 10.000 years of war made human the greatest coöperators on earth).

 

Slot: boek, levensplan en slotwoord

Als het eerste boek over haar verschijnt op 30 juni 2017, nadat Christina de middelbare school heeft voltooid, is het al snel uitverkocht. Nieuwe drukken volgen. Er worden lezingen en evenmenten georganiseerd met behulp van vrijwilligers die zich aandienen. De reacties zijn overweldigend. Het levensplan van Christina ontvouwt zich en krijgt tempo en momentum. Er wordt een stichting opgericht voor de projecten voor innovatieve en informatieve projecten die alternatieven verkennen voor beperkende en achterhaalde systemen. Deze projecten reiken de hand naar mensen die in deze systemen verwikkeld zijn.

Als slotwoord is een email opgenomen die Christina aan een lezer stuurde. “Ga de straat op, stop gewoon ergens en kijk bewust naar de mensen... Petje af, en respect dat je hier op aarde bent... Moge het licht je altijd volgen en omhullen... Je bent het licht, het leven, het bestaan. Herinner je dat een eenvoudig ‘NEE’ voldoende is om het hele systeem te veranderen. Onthoud altijd dat het niet de eerste keer is dat de mensheid tot slaaf is gemaakt... In onze diepste herinneringen weten we wat ons nu te doen staat... Laat het in jou en om je heen gebeuren... Erken hoe de mensheid uit het as herrijst en opstijgt... Net zoals de feniks... De gehele mensheid zal ontwaken. Zo staat het geschreven” (p 347-48).

 

Kritisch commentaar

Het boek bevat meer paranormale zaken dan deze bespreking, die zich beperkt tot wat voor veel mensen nog te volgen is. Om een en ander toegankelijker te maken en wat meer te onderbouwen zijn er verwijzingen naar overeenstemmende literatuur. Von Dreien gaat alleen in op de ervaringen van haar dochter. Hoewel deze niet uniek zijn, worden vrijwel geen ander bronnen vermeld, met uitzondering van Oud-Indiase Vedische bronnen. Onderzoekers van paranormale verschijnselen zoals Myers en Tenaeff hadden een meer nuchtere toon dan Von Dreien, hoewel Myers als classicus ook esthetische en poëtische beschrijvingen kon geven.

Moeder Von Dreien heeft soms de neiging haar dochter nogal op te hemelen en zonder enige reserve onvoorwaardelijk te volgen. Dat is begrijpelijk voor een liefhebbende en trotse moeder, die onvoorwaardelijk achter haar kind staat. Ze zal daarvoor ook haar redenen hebben en valt van de ene verbazing in de andere. “Het hart heeft zijn redenen, die het verstand niet kan begrijpen,” schreef Pascal. (‘Le coeur a ses raisons qui la raison ne connaît pas’). Het stoort niet dat het boek liefdevol is geschreven en een behoorlijk maatschappijkritisch gehalte heeft, dat ook voor de uitlatingen van Christina had mogen gelden. Door de biografische opzet is het boek weinig systematisch, maar meer chronologisch gerangschikt. Deze bespreking vat de hoofdlijnen samen. Het is boeiende, vlot geschreven lectuur, geschreven als een ontdekkingstocht van de moeder.

“Laat de wijzen geen verdeeldheid scheppen in de geest van de onwetenden... Met oog op het welzijn van de wereld, is het zaak om tot daden over te gaan. Wat een grote figuur doet, wordt ook gedaan door andere mensen. De standaard die hij neerzet, wordt gevolgd door de wereld,” zegt de Bhagavad Gita (III-27, 20, 21). Is de informatie die Christina aan haar moeder heeft toevertrouwd, wel zo geschikt om te publiceren en te delen met velen? Wat voegt het toe? Welk doel dient het? Er is veel belangstelling voor het paranormale en andere sensationele zaken, blijkt uit TV uitzendingen. Het kan een opening bieden naar spiritualiteit, maar ook daarvan afleiden.

Spirituele leraren geven vaak weinig of geen aandacht aan het paranormale, dat voor hen vaak normaal is. Ze lopen daar niet mee te koop. Het kan afleiden van de essentie van hun onderricht. Het is van belang dat een leraar zich afstemt op het bewustzijnsniveau degenen die hij informeert, wil hij of zij adequaat begrepen worden. Het kan verwarrend zijn als ze alles vertellen wat ze waarnemen. Het is mogelijk dat Christina een zekere verwarring teweeg brengt met haar de ontboezemingen, die op soms sciencefiction lijken. Wat te denken van buitenaardse beschavingen e.d.? In Indiase geschriften staat daarover ook een en ander. Deze kunnen echter moeilijk als bevestiging gelden, maar het is niet uitgesloten, eerder waarschijnlijk dat dergelijke beschavingen bestaan. Maar hebben we niet genoeg te stellen met deze planeet? Verder geeft de auteur slechts bij hoge uitzondering wetenschappelijke bronnen van de talloze boeken die Christina zou lezen. Vrijwel alleen het diagram over Levels of Consciousness in deel 1.

Een ander punt is de kern van wat zij leert. Spirituele leraren bevelen vaak een ’practise’ of (meditatie)methode aan en levensregels en principes. Dat laatste doet Christina ook. Zij komt vooral met eclectische leringen, die ook elders te vinden zijn. Dat geldt ook voor veel andere leraren. Het voert hier te ver om na te gaan waar haar adviezen nog meer te vinden zijn en wat er nieuw is bij haar. De belangrijkste onderwerpen zijn volgens de omslag van het boek: spelregels voor het leven, de ontvouwing van ons persoonlijk potentieel, tips voor individuele en collectieve bewustzijnsverandering, de verbinding van kritisch dwarsdenken en spiritualiteit, holistische wetenschap en technologie en de toekomst van de mensheid. Het lijkt vaak op een popularisering van esoterische kennis, die verwant lijkt met de theosofie, zie de Zwitserse religiewetenschapper G. Schmid, http://www.relinfo.ch/lexikon/theosophie-und-esoterik/esoterik/christina-von-dreien/; https://de.wikipedia.org/wiki/Georg_Schmid_(Religionswissenschaftler. Schmidt corrigeert Von Dreien op een aantal detailpunten, die niet in deze bespreking zijn vermeld.

 

Theosofie en Indiase filosofie

De theosofische beweging van Helena Blavatsky heeft een eigen interpretatie van de Indiase filosofie, die vaak strijdig bleek met die van indoloog Max Müller, die o.m. de Oepanishaden heeft vertaald in de serie Sacred Books of the East. Haar interpretatie wijkt ook af van Indiase spirituele leraren zoals Vivekananda en de Ramakrishna Mission (die eveneens Indiase klassiekers heeft vertaald en uitgegeven), Aurobindo en Maharishi Mahesh Yogi. Deze lerearen blijven dichterbij de essentie van de geschriften en vertalen en interpreteren deze voor de moderne tijd. Maharishi heeft o.m. een vertaling met uitvoerig commentaar van de Bhagavad Gita geschreven en met een team van wetenschappers de Vedische wetenschap vorm gegeven.

Christina zegt dat haar visie overeenkomt met Indiase geschriften, waar ze niet zo direct bij aansluit als de Indiase leraren. Of zij meer in de richting gaat van de theosofie dan van deze leraren moet nog blijken uit het derde boek in ‘haar’ serie, dat zij zelf heeft geschreven. Wat zij zegt over het hart en het bewustzijn komt bijv. overeen met The Teachings of Ramana Maharshi (David Godman ed., p 21, 29), een andere 20e eeuwse Indiase wijze. Hij gebruikt de Indiase term ‘hridayam’ voor hart, dat betekent ‘dit is het centrum’. Dit is ook het zetel van het bewustzijn, dat hij niet in het hoofd en het intellect plaatst.

De Indiase filosofie is meer gericht op verlichting en kosmisch bewustzijn en werd vanuit dit verlichte bewustzijn door wijzen vorm gegeven. Ook worden daarvoor wegen en methoden aangeboden. Die zijn ook in andere tradities aanwezig, maar vaak verloren of vervormd geraakt, omdat ze persoonlijk, mondeling werden overgedragen als besloten esoterische kennis. Christina leert geen weg(en) naar verlichting, maar geeft wel aanwijzingen voor groei van het bewustzijn. Haar paranormale vermogens krijgen in de boeken van haar moeder zeker zoveel aandacht als haar kosmische levensvisie. Bij Indiase leraren en leringen krijgt bewustzwording meer aandacht dan paranomale vermogen als bijverschijnselen daarvan.

 

Overeenkomsten

Tijdens het schrijven hiervan luisterde mijn  vrouw naar een radioprogramma van Daisha de Wijs op Radio Merlijn, een spirituele zender. Dit herinnerde mij aan overeenkomsten van Daisha met Christina, ook wat betreft de onderwerpen waarover zij het hebben. Beide zijn paranormaal begaafd. Christina gaat wel wat verder, zoals te verwachten valt van de jongere generatie.

Verder kwam ik een citaat van Maharishi Mahesh Yogi tegen uit 1992, wiens uitspraken soms eveneens overkomen met die van Christina. Zoals gezegd zijn dergelijke overeenkomsten er ook met andere Indiase leraren. Enige vertrouwdheid met Indiase Vedische kennis en inzichten, maakt hetgeen Christina naar voren brengt meer toegankelijk. Maharishi zegt dat transformatie voortkomt uit groei van bewustzijn en soms schoksgewijs gaan.

“Om orde te vestigen, moet de wanorde geschud worden. Wil dit schudden onder controle blijven, dan dienen wij die aan de basis te staan, het niveau van het transcendente (‘Para’ in het Sanskriet), [in] het transcendente zijn, onbereikbaar voor de onrust aan de oppervlakte. In die geïntegreerde toestand zal de snel bewegende chaos op gestadige wijze wijken. We dienen dus heel standvastig te zijn. We dienen ook heel voorzichtig te zijn en niet opgewonden te raken door kleine of grote dingen. Als we onze basis, onze waardigheid verliezen, zal de fase-overgaang veel langer duren. Ken geen belang toe aan dingen die ons opgewonden kunnen maken.”

“Het is een heel kostbare tijd voor de wereld. Alles hangt af van hoe ons bewustzijn is; laat het niet door elkaar geschud worden. Ons bewustzijn is de basis van al deze transformaties. Meer dan ooit eerder, vraagt de tijd dat we helemaal onszelf blijven. Het is een heel tedere, delicate tijd voor ons. We moeten niet boos of verdrietig worden; gewoon als een oceaan zijn. De kracht van de evolutie ontwaakt. We schudden deze, laten het dan; na enige tijd schudt het weer. Elke keer wordt een nieuw niveau van zuiverheid en bewustzijn toegevoegd” (bron onvermeld).

  

Ananada May Ma, Mother Meera en Amma

 

Overeenkomsten met Indiase spirituele leraren

Christina werd door haar broertje een heilige genoemd. Haar moeder prees haar empathie voor alle levende wezens. Zijn er overeenkomsten met eigentijdse Indiase heiligen? Met middeleeuwse heiligen als Therese van Avila en Hildegard von Bingen is er een groot cultuurverschil. Ananda May Ma, ‘de gelukzalige moeder’ was een bekende 20e eeuwse Indiase heilige. Ze maakte vooral indruk door haar gelukzalige ‘uitstraling’, ‘darshan’ in Indiase termen. Ze sprak niet in termen van wetenschappelijk termen, maar gaf wel blijk van eenheidsbewustzijn.

Mother Meera reist nog steeds de wereld rond, evenals Moeder Amma, Mata Amritananda, maar dit jaar niet. Hun biografieën vermelden ervaringen van hoger bewustzijn (Adhilakshsmi, Mother Meera, en Amritatma Chaitanya red., Mata Amritananda Mayi: Leven & leer van een Indiase wijze van deze tijd). Mother Meera werd geïnspireerd door Aurobindo en haar pleegvader, die zich over haar ontfermde als klein meisje van eenvoudige afkomst. Amma was een arme vissersdochter uit Kerala. Ze werd bekend omdat haar ‘darshan’ gepaard gaat met een omarming waarin zij haar liefdevolle energie overdraagt. Naast charitatieve instelligen heeft zij een universiteit gesticht. De rector van de VU was onder de indruk van deze universiteit en wilde ermee samenwerken. De boodscap van Amma is eenvoudig, gericht op wereldwijde empathie. Mother Meera geeft geen lezingen, alleen ‘darshans’.

Op een Zwitserse website werd Christina in verband gebracht met de prominente theosofe Annie Besant, die ook in India veel gedaan heeft. In Zwitserse media wordt Christina een ‘esotikerin’ genoemd, vanwege haar bemoeienis met esoterische spirituele onderwerpen. Ze is autodidact en heeft geen wetenschappelijke opleiding, maar streeft wel naar een verbinding van wetenschap en spiritualiteit, die ook bij andere spirituele leraren een belangrijk thema is, o.m. bij Maharishi Mahesh Yogi, die natuurkunde heeft gestudeerd.

Ook Maharishi spreekt in eenvoudige terminologie, maar gebruikt wel veel wetenschappelijke termen, zoals coherentie, collectief bewustzijn, ‘unified field’, enz. De visie van Aurobino laat zich ook verbinden met de fysica, volgens Shelli Joye, Aurobindo and Quantumphysic. Swami Ranganathananda van de Ramakrisha Mission legt ook verbanden met de wetenschap, o.m. in Science and Religion. De verbinding van wetenschap met bewustzijn en spirituele ontwikkeling is een gemeenschappelijk thema dat ook bij Christina prominent is. De wetenschap heeft zich bijna uitsluitend bezig gehouden met de buitenwereld en weet betrekkelijk weinig van het bewustzijn en de relatie daarvan met de materiële wereld, waaruit het bewustzijn niet verklaard kan worden (zie Edward Kelly, ed., Irreducible Mind: Toward a Psychology of the 21th Century).

Christina heeft het geregeld over buitenaardse beschavingen, die ook op immaterieel niveau kunnen plaatsvinden. In Indiase bronnen wordt daar soms ook naar verwezen, bijv. in het Ramayana-epos. Er zouden zeven loka’s, locaties, sferen in de zin van zeven hemelen zijn. Wat dit inhoudt vraagt nadere studie. Vanuit het perspectief van de vergelijkende filosofie, mythologie en religiewetenschap zegt Christina dingen die nader onderzoek vragen.