De belofte van de tabaksindustrie: een wereld zonder sigaretten

Civis Mundi Digitaal #114

door Jan de Boer

De tabaksindustrie heeft altijd uitgeblonken in marketing. Na tientallen jaren een levensgevaarlijk product te hebben verkocht, daarbij gebruik makend van stereotypen van elegante of avontuurlijke personen, verandert de tabaksindustrie nu van strategie, maar niet van methode. Zij steunt altijd op geruststellende en verleidende boodschappen om haar winst te maximaliseren, maar nu door een wereld zonder sigaretten te beloven…

De algemeen directeur van Philip Morris International wil sigaretten op termijn verbieden. « Hoe eerder dat gebeurt, hoe beter dat voor iedereen is, » liet hij weten: « met een tiental jaren moet dit voor altijd en voor iedereen geregeld kunnen zijn ». Dit zou dan natuurlijk vergezeld moeten gaan met het op de markt brengen van vervangende producten die tabak verhitten, en niet meer om tabak te laten consumeren, waardoor de giftige effecten drastisch verminderen.

Nog los van het feit dat deze « oplossing » in 2020 wetenschappelijk bestreden werd door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), is de voorgestelde termijn van tien jaar een grof schandaal, gezien de door sigaretten veroorzaakte gezondheidsschade. Als het verbod op sigaretten nog tien jaar op zich laat wachten, doodt tabak nog 70 miljoen mensen. Het cynisme van de tabaksindustrie kent geen grenzen. Zo heeft Philip Morris aangekondigd de farmaceutische groep Vectura voor 1,16 miljoen euro aan te kopen. Vectora fabriceert inhalators voor astma en chronische longaandoeningen. Vergif en een tegengif verkopen… je moet maar durven!

Tabak is de grootste oorzaak van kanker en ook het grootste, maar wel veranderbare probleem van de publieke gezondheid. Men schatte in 2020 het aantal rokers op ongeveer 1,5 miljard personen, die gemiddeld ongeveer 9 jaar minder lang leven dan niet-rokers (bron: La Grande Extension: histoire de la santé humaine, uitgever Denoël).

De strategie van Philip Morris vindt weinig genade. De WHO en meer dan 400 publieke gezondheidsorganisaties, onderzoeksinstituten en wetenschappelijke bladen weigeren met de door Philip Morris in 2017 opgerichte stichting voor « een wereld zonder rook » samen te werken. De WHO laat weten dat er « een fundamenteel belangenconflict bestaat tussen de tabaksindustrie en de publieke gezondheid ». Maar toch… deze strategie van Philip Morris heeft de verdienste om eens goed na te denken over een nieuwe benadering in de strijd tegen tabak door eindelijk de aanbodzijde aan te vallen. Belasting, waarschuwende verpakkingen, preventieve campagnes, anti- verslavingsbehandelingen… hebben weliswaar enig, maar beslist onvoldoende succes. Ik ben ervan overtuigd dat de meest doeltreffende manier om deze plaag uit te bannen is de productie en de verkoop van sigaretten aan te vallen, om zo het distributiecircuit de nek om te draaien. In een artikel in het « European Journal of clinical Investigation » stelt John Paul Ioannidis, professor epidemiologie aan de Stanford universiteit in Californië, een omschakeling van de sector voor die vergezeld gaat met een systeem van financiële prikkels om de reuzen van de tabaksindustrie over te halen om hun productie te verminderen en uiteindelijk te stoppen. Dit gaat heel, heel veel overheidsgeld kosten, maar altijd minder dan wat de tabak vandaag de dag de collectiviteit kost. In het artikel wordt de prijs voor dit mondiale plan van de publieke gezondheid voorzichtig op enige duizenden miljarden dollars geschat. Als een klein deel van dit bedrag gewijd zou worden aan bijkomende maatregelen naast de uitbanning van de tabak (schadeloosstelling en omschakeling van de spelers in deze sector, etc.), dan zou van nu tot aan het einde van deze eeuw dat een miljard vroegtijdige overlijdens voorkomen, meent de professor, zonder overigens illegale handel en de verslaving van huidige rokers te onderschatten.

Een utopie? Nee, zei de professor eind 2020 in « The Lancet ». Hij liet daarin de ongekende middelen zien die worden ingezet tegen de coronapandemie. Die veroorzaakt nu jaarlijks 4,5 miljoen doden tegen jaarlijks 7 miljoen doden door tabak. Als landen dezelfde vastberadenheid zouden laten zien om een eind te maken aan de tabak, zelfs in wat mindere mate, dan zouden de effecten wat betreft de hoop op leven en de reductie van gezondheidszorgkosten spectaculair zijn. Het is tijd, zegt Ioanidis, om te stoppen met het zich laten beroken door de tabaksindustrie.

Als vroeger verstokt roker, waaraan ik een chronische astmatische bronchitis en een uiterst kwetsbaar vaatstelsel heb overgehouden, ben ik het volledig met deze epidemioloog eens.

 

Geschreven in september 2021