Het klimaat: ongerustheid en angstgevoelens bij jongeren

Civis Mundi Digitaal #114

door Jan de Boer

Steeds meer jongeren maken zich meer dan terecht grote zorgen over de klimaatopwarming en de verwoesting van ecosystemen en de biodiversiteit. Zij hebben geen vertrouwen meer in de toekomst, zij voelen zich verraden en onmachtig tegenover de milieucrisis en de het gebrek aan daadwerkelijke actie van regeringen. Het zijn de conclusies van het meest uitgebreide onderzoek ooit inzake de grote bezorgdheid en de angst bij jongeren, dat voor het eerst aantoont dat het psychologisch lijden over het klimaat een grotere plaats inneemt wanneer men het handelen van regeringen als onvoldoende beoordeelt. Dit onderzoek, waarvan de resultaten op 14 september bekend gemaakt werden, wordt binnenkort gepubliceerd in het wetenschappelijke blad « The Lancet Planetary Health ». Het onderzoek, verrichtt door wetenschappers van Britse, Amerikaanse en Finse universiteiten en gefinancierd door de NGO Avaaz, steunt op een door het instituut Kantar tussen mei en juni van dit jaar gehouden enquête onder 10.000 jongeren in tien landen: Australië, Brazilië, de Verenigde Staten, Finland, Frankrijk, Portugal, het Verenigd Koninkrijk, India, Nigeria en de Filippijnen. De deelnemers aan de enquête waren vooraf niet op de hoogte van het onderwerp van de enquête.

59% van de ondervraagde jongeren verklaarden « zeer » of « uiterst ongerust » te zijn over de klimaatverandering, terwijl 45% bevestigde dat hun ernstige klimatologische bezorgdheid hun dagelijks leven negatief beïnvloedt wat betreft slapen, eten, studeren, schoolprestaties of plezier. Nog erger: 75% ziet de toekomst als angstaanjagend, 56% is van oordeel dat « de mensheid is veroordeeld », 55% denkt minder mogelijkheden te hebben dan hun ouders, 52% meent dat de veiligheid van hun familie wordt bedreigd en 39% aarzelt over het krijgen van kinderen. Meer dan de helft van de ondervraagden zegt zich angstig, triest, bezorgd, woedend, machteloos of schuldig te voelen. Minder dan 10% zegt optimistisch te zijn.

Landen waar de « eco-angst » het duidelijkst naar voren komt, zijn vooral arme landen of landen die het meest door de ontregeling van het klimaat getroffen worden, zoals de Filippijnen, India en Brazilië. Onder de ontwikkelde landen is het Portugal, dat sinds 2017 een enorme toename van bosbranden kent, waar de bezorgdheid het grootst is.

Psychologe Caroline Hickman, professor aan de universiteit van Bath (Engeland) en belangrijkste auteur van het onderzoek: « Men wist dat de beklemmende bezorgdheid toenam, in het bijzonder bij jongeren, die de meest kwetsbare bevolking vertegenwoordigen, maar men wist niet dat dit psychologische lijden zo wijdverbreid was en dit slecht-in-je-vel-zitten zo diep zat. » En zij merkt daarbij op dat deze enquête gehouden is nog vóór de dodelijke klimatologische catastrofes van deze zomer: overstromingen in Duitsland, België en China, cyclonen in de Verenigde Staten, en enorme branden in Californië, Griekenland, Turkije en Siberië. Voor de jonge generaties vertegenwoordigt de klimatologische crisis in werkelijkheid geen verre toekomst, maar een realiteit die hen nu en in de toekomst raakt. Marie Chureau, 19 jaar en lid van « Youth for Climate France »: « Wij weten dat de crisis verschrikkelijk zal worden, maar zonder precies te weten hoe zij ons zal raken. Niemand kan ons een antwoord geven op onze angsten en de wetenschappers trekken steeds vaker aan de alarmbel, maar niemand luistert naar hen ». Het spijt haar dat « niet naar de jongeren wordt geluisterd, terwijl zij hun hele leven met de klimatologische crisis geconfronteerd zullen worden. »

De ontreddering van de jongeren is niet alleen gerelateerd aan de milieucrisis, « maar ook aan het echec van de machtigsten – de volwassenen en de regeringen – om er een antwoord op te geven, » zegt Caroline Hickman. Zo meent 65% van de ondervraagden dat regeringen niet aan hun verplichtingen jegens jongeren voldoen, 64% zegt dat regeringen liegen, 58% voelt zich verraden. Minder dan een derde van de 16- tot 25-jarigen heeft de indruk dat regeringen hen beschermen en dat zij hun leiders kunnen vertrouwen, dat die « genoeg doen om de catastrofe te vermijden en hun ongerustheid serieus nemen ».

De auteurs van het onderzoek, die « een opkomende publieke gezondheidscrisis » signaleren, waarschuwen voor het feit dat « zulke niveaus van lijden » met « veelvuldige en blijvende » stressfactoren ongetwijfeld « negatieve en duurzame effecten op de geestelijke gezondheid van kinderen en jongeren zullen hebben ». Guillaume Fond, psychiater aan het ziekenhuis van Marseille en onderzoeker aan de universiteit Aix-Marseille, liet mij weten dat « gevoelens van onmacht en onrechtvaardigheid het ergste zijn voor de geestelijke gezondheid. Zij die het vertrouwen in de toekomst verliezen, hebben veel vaker depressies ».

Deze « psychologische last » van de klimaatverandering komt nog bij de effecten van andere, directere consequenties: volgens een recent rapport van Unicef worden wereldwijd een miljard kinderen zeer sterk blootgesteld aan de effecten van hittegolven, cyclonen, overstromingen, etc.

« De aan jongeren toegebrachte morele schade » is niets meer of minder dan een « schending van mensenrechten », aldus Caroline Hickman, en daar ben ik het volledig mee eens. Veertig jaar lang heb ik tevergeefs aan de bel getrokken over klimaatverandering, de verwoesting van ecosystemen en de biodiversiteit. Willen we jongeren niet nog verder in de steek laten, dan mag je toch eindelijk duidelijke actie van volwassenen, politici en regeringen verwachten, in de hoop dat het nog niet te laat is.

 

Geschreven in september 2021