De Europese landbouw gebruikt te veel water

Civis Mundi Digitaal #115

door Jan de Boer

In Europa net als elders hebben de landbouwers water nodig om te kunnen produceren. Maar in welke mate worden zij aangespoord om er voor zorg te dragen en erop te bezuinigen want water wordt een steeds schaarser goed waarbij regio’s ook steeds vaker getroffen worden door seizoendroogtes. De Europese Rekenkamer heeft een speciaal op 28 september gepubliceerd rapport gewijd aan het duurzame gebruik van deze hulpbron in Europa. En dat toont dat de 27 Lidstaten te maken hebben met een gigantische tegenstelling: enerzijds worden ze geacht de kwaliteit van hun watervoorrraden te verbeteren, terwijl zij anderzijds door de Europese gemeenschappelijke landbouwpolitiek (GLB) aangespoord worden om steeds meer irrigatie toe te passen.

De leden van de Rekenkamer hebben alle maatregelen van de GLB « meer gericht op het aanmoedigen van meer dan van beter gebruik te maken » van de watervoorraad de revue laten passeren. « De demografie, de economische activiteit en de klimaatverandering accentueren de schaarste aan water » laten de rapporteurs weten. « Op een belangrijk deel van het gebied overtreft het watergebruik al de beschikbare voorraden ». Ondanks de verergering van droogtes voldoen de inspanningen niet aan het kader-directief van 2000. Deze had als ambitie « een goede staat » - zowel in kwaliteit als in volume – van alle ondergrondse watervoorraden op zijn laatst in 2027 te realiseren.

Waar het agrarisch watergebruik met 28% sinds 1990 is gedaald, is dat ritme in de jaren 2010 toch duidelijk vertraagt. De geïirigeerde landbouwgrond vertegenwoordigt ongeveer 6% van alle landbouwgrond van de Europese Unie in 2016, maar zij gebruikt 24% van het opgepompte water. De verschillende fondsen van de GBL ter hoogte van 35,3 miljard euro in 2019 maken de financiering, meestal zonder voorwaarden of beperkingen, van de ontwikkeling van deze geïirigeerde gronden mogelijk. Zelfs de programma’s ten gunste van de rurale wereld zijn niet aan voorwaarden gebonden voor betere praktijken, met gras bezaaide stroken of het respecteren van vochtige zones… en kunnen zo investeringen in nieuwe irrigatie-infrastructuren mogelijk maken. Met name in het geding: toegekende autorisaties van te rijkelijke waterwinning, de afwezigheid van sancties bij illegale waterwinning, het geëiste maar niet toegepaste principe van de vervuiler betaalt. Zo werd van 2015 tot 2018 slechts 1,2% van de rechthebbenden op de GBL die zich verplicht hadden om de normen van duurzame landbouwpraktijken te respecteren, gecontroleerd. De zeldzame gesnapte overtreders daarvan werden in overgrote meerderheid zeer mild gestraft, hooguit met een verlies van 3% van de hun toegekende subsidie. De controles konden zich overigens ook beperken tot het verifiëren of deze bedrijven wel over een juiste autorisatie beschikten. De rapporteurs merken op dat behalve België geen enkele van deze elf Lidstaten, hun onderzoeken verder deden gaan: « geen vérificatie van de inhoud van de autorisatie wat betreft het maximale volume, de uren van irrigatie, etc… ».

Daarbij komt nog dat de meetapparatuur voor debiet niet altijd verplicht is. De kleine waterwinningen hoeven in het algemeen niet vermeld worden. Frankrijk onderscheidt zich negatief door toestemming te geven tot 200.000 kubieke meter water per jaar voor gebieden die geen « waterstress » hebben, veel meer dan de 7000 kubieke meter in Spanje of de 5000 in Duitsland. Ook de tarieven sporen niet aan tot spaarzaam gebruik. De prijs voor water is bijvoorbeeld vier keer lager voor landbouwers dan voor andere andere watergebruikers in Portugal, twee keer minder in Frankrijk, twee en veertig keer minder dan voor drinkwater in Italië…

« In werkelijkheid ontraden de Lidstaten geen enkel excessief watergebruik », zegt Joëlle Elvinger, lid van de Rekenkamer, die de supervisie had over dit rapport. De Rekenkamer geeft de Staten met name de aanbeveling « om de tarifiëring van voor landbouwdoeleinden gebruikt water te motiveren » en dat « van nu tot 2025 » en zich af te vragen hoe hun politiek van autorisatie van nieuwe waterwinningen « geen belangrijke weerslag zou kunnen hebben op de staat van de watervoorraden ».

 Het zijn belangrijke aanbevelingen van de Rekenkamer, maar op het niet opvolgen van deze aanbevelingen staan geen sancties, dus of de Lidstaten aktie gaan ondernemen…?

 

Geschreven in oktober 2021