Azië

Civis Mundi Digitaal #121

door Jan de Boer

Taiwan: het Oekraïne van China?

De President van Taiwan, mevrouw Tsai Ing-wen, en de leiders van China zijn het over één ding eens: Taiwan is geen Oekraïne. Ongelukkigerwijze houdt met die constatering de consensus op. Om haar landgenoten gerust te stellen legde mevrouw Tsai Ing-wen hun al op 23 februari uit, dat « in termen van geostrategische en geografische factoren en de belangrijkheid van hun rol in de internationale bevoorradingsketens de situaties van Taiwan en de Oekraïne fundamenteel verschillend zijn.

Voor China ligt dat anders: « Het meest fundamentele verschil is dat Taiwan integraal deel uit maakt van het Chinese territorium en dat de kwestie Taiwan een volledig binnenlandse aangelegenheid is, terwijl de Oekraïnse kwestie een geschil is tussen Rusland en de Oekraïne, twee aparte Staten », liet de Chinese minister van buitenlandse zaken onlangs weten.

Een niet erg geruststellend verschil. Als China eens Taiwan aanvalt, doet zij dat in naam van haar soevereiniteit en haar territoririale integriteit en zal elke bemoeienis van de Verenigde Naties met haar « binnenlandse zaken » afwijzen. Een ander verschil: Xi-Jinping is geen Vladimir Poetin. Tot op heden toont de Chinese president zich heel wat minder oorlogszuchtig dan zijn « oude Russische vriend » en de Chinese propaganda laat steeds weer weten dat China een « vreedzame » macht is. En inderdaad moet gezegd worden dat het Rode Leger met uitzondering van een bliksemoorlog in Vienam in 1979 die overigens mislukte, geen andere aanvallen van belang heeft ondernomen zelfs waar Peking uiterst gespannen relaties met haar directe omgeving onderhoudt. Ondanks alles zijn de beslissingen zowel in Peking als in Moskou zo ondoorzichtig, dat het niet uitgesloten kan worden dat Xi Jinping het tot zijn eer rekent om alvorens de macht over te dragen zijn zoals hij zegt « historische missie » te vervullen: Taiwan te verenigen met het Chinese vasteland.

Daarentegen is de geostrategische situatie niet zo verschillend. Waar de Oekraïne in 2008 vroeg lid te mogen worden van de NAVO, wil Taiwan deel uitmaken van de « Quad »: de groep van vier landen (de Verenigde Staten, Australië, Japan en India) die samenwerken op economische en defensief gebied. Zelfs waar deze samenwerking verre van een formeel verdrag is, ziet Peking hierin een « een Indische-Stille Oceaan -versie van de NAVO » alsook een directe bedreiging van China. Tot dusverre hebben de Verenigde Staten en de andere leden van de Quad geen antwoord op de vraag van Taiwan gegeven. Maar in het geval van een terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis is alles mogelijk. Als de Verenigde Staten Taiwan formeel diplomatiek erkennen, zal Peking naar mijn mening waarschijnlijk de diplomatieke relaties met Washington verbreken..

Blijven over de centrale kwesties van een mogelijk militair antwoord en mogelijke sancties door het Westen. De experts hebben hierover geen unanieme mening. De Verenigde Staten hebben zich niet verplicht Taiwan te verdedigen, maar wel om het eiland de middelen te geven zich te verdedigen. De terugtocht van de Verenigde Staten uit Afghanistan en de beslissing van Joe Biden om geen soldaten naar de Oekraïne te sturen versterken de Chinese haviken in de gedachte dat het Westen noch de middelen, noch de wil heeft om militair in te grijpen. Maar anderen zijn voorzichtiger, zijn van oordeel dat de Verenigde Staten definitief alle geloofwaardigheid verliest in de ogen van hun bondgenoten, met name in Azië, als zij in het geval van een invasie in Taiwan met wie zij feitelijk een zo goed als bondgenootschap hebben, niet tussen beide komen. Joe Biden heeft het overigens nodig gevonden om op 2 maart een boodschap naar Taiwan te sturen om de Taiwanezen gerust te stellen en Peking te waarschuwen.

Dezelfde onzekerheid is er wat betreft de economische sancties. Waar de één denkt dat de Chinese invasie een mondiale economische schok tot gevolg zal hebben, zijn er weer anderen die ervan overtuigd zijn dat het Westen wel twee keer na zal denken alvorens de tweede mondiale economie te sanctioneren.

Maar één ding is zeker: Peking houdt nauwlettend de gang van zaken betreffende de Russische invasie in de Oekraïne alsook de reacties van het Westen in het oog. Een bliksemsnelle overwinning van Poetin zou naar mijn mening een geweldige druk op Xi Jinping hebben uitgeoefend. Deze vindt naar alle waarschijnlijkheid het helemaal niet erg om zijn bondgenoot in moeilijkheden te zien zitten, waardoor deze nog afhankelijker van hem wordt. De opvolger van Mao Zedong, Deng Xiaoping, zei veel geleerd te hebben van de ineenstorting van de Sovjet-Unie. Om zo’n ramp te vermijden versnelde hij vanaf 1992 de modernisatie van het land en opende hij het naar de wereld. Wij kennen nog niet de lessen die Xi Jinping uit de invasie in de Oekraïne heeft getrokken, maar ik acht het zeer waarschijnlijk dat deze bepalend zullen zijn niet alleen voor Taiwan, maar ook voor de rest van de wereld.

 

Geschreven in april 2022