Het nieuwe elan, Het klare denken, Het menselijk plan en andere bewerkte citaten uit Albert Camus, De mens in opstand

Civis Mundi Digitaal #142

door Jan Chris Jansen

                                                   De opstandige mens

 

                              De opstandige mens wordt zich, hoe vaag ook,

                                        Plotseling bewust van de zekerheid,

                              Dat er in de mens iets is, waarmee hij zich, al was

                                        Het slechts voor een enkel ogenblik,

                              Geheel en al kan vereenzelvigen. Deze mogelijkheid

                                        Had hij tot dusver nog niet ervaren.

                              Alle dwang die was voorafgegaan aan het ogenblik,

                                        Waarop het verzet gestalte kreeg,

                              Was door hem in zijn slavernij lijdzaam ondergaan.

 

                                                     Het nieuwe elan

 

                            Maar dan verliest hij zijn geduld en daarmee begint

                                        In hem een beweging, die zich kan

                            Voegen bij wat hij tevoren al had aanvaard: het nieuwe

                                        Élan heeft terugwerkende kracht.

                            De beweging van verzet die in hem ontstaat brengt

                                        Hem verder dan zijn aanvankelijke

                            Weigering en overschrijdt zelfs de grens die hij zijn

                                        Tegenstander gesteld had in de eis,

                            Voortaan als gelijke behandeld te willen worden.

 

                                                           Alles of niets

 

                            Wat eerst in de opstandige mens een op zichzelf staande 

                                        Onherleidbare weerstand was, wordt nu

                            Heel de mens, die zich ermee identificeert en er volkomen

                                        In opgaat. Het wordt daardoor voor hem

                            Het hoogste goed. Zijn leven lang had hij als slaaf in een

                                        In een compromis geleefd. Nu werpt

                            Hij zich geheel en al in het Alles of Niets. Dit bewustzijn

                                        Ontstaat in hem tegelijk met het verzet.

                            Liever staande sterven dan op de knieën verder leven.

 

                                                                  */*

                                        Albert Camus  De mens in opstand  

                                           De Bezige Bij Amsterdam

 

                                                   Metafysische opstand  

 

                           In het metafysische verzet keert de mens zich tegen zijn

                                       Levensstaat en tegen de hele schepping.

                           Het beginsel van de gerechtigheid, dat in hem werkzaam

                                       Is, stelt hij tegenover het beginsel van

                           De ongerechtigheid, dat hij de wereld ziet beheersen. In

                                       Zijn protest tegen het bestaan, gehavend

                           Door dood en kwaad, moet het metafysisch verzet gezien

                                       Worden als de welgefundeerde aanspraak

                           Op een gelukkige eenheid zonder leed van leven en sterven .

                                       Tegelijk met zijn weigering de dood als

                           Onvermijdelijk te aanvaarden, weigert hij ook de macht te

                                       Erkennen die hem hieraan gebonden heeft.

 

                                                Veldtocht tegen de hemel

 

                           Het verzet is meer een uitdaging dan een ontkenning.

                               Aanvankelijk althans ontkent de rebel God niet.

                           In het verzet komt de mens er juist toe tot God als tot

                               Een gelijke te spreken, maar dan allerminst in 

                           Een hoffelijk gesprek. Eerder moet er sprake zijn van 

                               Een polemiek, beheerst door het verlangen naar 

                           De overwinning. Het verzet tegen de levensstaat loopt 

                               Uit op een alle maat overschrijdende veldtocht

                           Tegen de hemel met het doel een gevangen koning mee

                               Te voeren die men eerst van zijn troon gevallen

                           Heeft verklaard en tenslotte ter dood heeft veroordeeld. 

 

                                                   Het rijk der mensen

 

                           Het verzet dat aanvankelijk zuiver menselijk was krijgt

                                   Het karakter van een metafysische revolutie.

                           En als hij dan God van Zijn troon heeft gestoten moet

                                   De opstandeling erkennen dat hij de orde en

                           De eenheid die hij in zijn levensstaat tevergeefs gezocht

                                   Heeft nu eigenhandig moet scheppen, wil hij

                           De onttroning van God rechtvaardigen. Daarmee begint

                                   Zijn wanhopige strijd het rijk der mensen te

                           Stichten. Verschrikkelijke consequenties zijn daaraan

                                   Verbonden die wij nog slechts ten dele kennen.

 

                                                                  */*

                                          Albert Camus  De mens in opstand   

                                             De Bezige bij Amsterdam 1965

 

                                                        Het klare denken

 

                                  Het klare denken wijst alle vergoddelijking af

                                             En wil in aller strijd en lot delen.

 

                                  We kiezen de trouwe aarde, het heldhaftige en

                                             Sobere denken, de scherpzinnige

                                  Daad, de edelmoedigheid van de mens die weet.

                                             In het klare licht blijft de wereld

                                  Onze eerste en laatste liefde. Met ons ademen

                                             Onze broeders en zusters onder

 

                                  Dezelfde hemel dezelfde lucht in. Gerechtigheid

                                             Doet in ons de vreugde ontstaan

                                  Die de mens een steun is in leven en sterven

                                             En die wij weigeren tot later uit

                                  Te stellen. Steeds ontspruit aan onze smartelijke

                                             Wereld deze vreugde als een

 

                                  Onuitroeibaar kruid, als de nieuwe dageraad

                                             Die op de oude volgt. Met die

                                  Vreugde kunnen we onze tijd een nieuwe ziel

                                             Geven. Daarvan zal niemand zijn

                                  Uitgesloten. Dan kunnen wij allen herleven,

                                             Mits de mens zijn eigen wezen wil

 

                                  Begrijpen en de grens aanvaarden wil, door het

                                             Licht van het klare denken gesteld.

 

                                                                     */*

                                            Albert Camus  De mens in opstand

                                              De Bezige Bij 1965 blz. 241-242.

 

                                                   Het menselijk plan

 

                               De geschiedenis als totaliteit kan slechts bestaan

                                            voor de waarnemer die buiten

 

                               de geschiedenis en buiten de wereld zou staan.

                                            Feitelijk bestaat er dus slechts

                               voor God een geschiedenis. Hieruit volgt voor

                                            de mens de onmogelijkheid

 

                               Zijn handelen te richten naar een plan, de totale

                                            geschiedenis omvattend.

 

                                                                   */*

                                         Albert Camus  De mens in opstand, p 230