Azië

Civis Mundi Digitaal #145

Centraal-Azië: het nieuwe bruggenhoofd van Islamitische Staat
De radeloze vlucht van de Rohingya naar Indonesië

Centraal-Azië: het nieuwe bruggenhoofd van Islamitische Staat

 

De organisatie Islamitische Staat in Khorassan (IS-K), het Afghaanse filiaal van de jihadistische groep, heeft de aanval op 22 maart in Moskou opgeëist. Dat verwondert niemand die zich op de hoogte heeft gehouden van de regionalisatie van de internationale jihad. IS-K belichaamt deze strategie van IS sinds deze zijn basis in Irak en Syrië heeft verloren. Deze herstructurering wordt vergemakkelijkt door de instabiele Afghaans-Pakistaanse zone.

Volgens een rapport van de Verenigde Naties uit juli 2021 heeft IS in Afghanistan tussen de vijfhonderd en enige duizenden aanhangers/strijders. Zijn aanwezigheid in de regio onder de naam Islamitische Staat in Khorassan – een oude term die een regio beschrijft van een deel van Zuid-Azië, Iran en Centraal-Azië – is sinds 2015 bevestigd. Hoewel de terugkeer aan de macht van de Afghaanse Taliban in 2021 zijn actiegebied in Afghanistan heeft verminderd – maar niet zijn capaciteiten – heeft IS-K bases gevormd in de Centraal-Aziatische landen aan de andere kant van de grens.

Vladimir Poetin zei op 15 oktober 2021 dat hij zich ongerust maakte « over de ambities en de strijdkrachten van de jihadistische groep Islamitische Staat » en onderstreepte diens « gevechtservaring » opgedaan door haar leden in Irak en Syrië. « De leiders van IS bereiden plannen voor om hun invloed in de landen van Centraal-Azië en Russische regio’s uit te breiden via het oppoken van etno-confessionele conflicten en religieuze haat, » aldus de Russische president. Ook stelde hij vragen bij de capaciteit van de Afghaanse Taliban is inzake het overwinnen van deze gewapende groepen.

Het « emiraat van Khorassan » in Afghanistan zag zich allereerst gesteund door opstandelingen die met de Taliban gebroken hadden en andere radicale groepen aan weerszijden van de Afghaanse-Pakistaanse grens: overlopers die onder deze nieuwe vlag proberen in lokale gebieden hun macht te vestigen. IS versterkte zich met de Pakistaanse Taliban, die door het Pakistaanse leger uit de tribale zones werden verdreven. Zo bouwde IS zijn bruggenhoofd op in het bergachtige district Achin in de oosterse provincie Nangarhar en in haar buurprovincie Kunar, voordat het erin slaagde vaste voet te krijgen in de grensstreken met andere Centraal-Aziatische landen.

De dood van de leider van IS, Abou Bakr Al-Baghdadi, op 26 oktober 2019 versnelde de uitbreiding van deze groep naar Centraal-Azië. Deze ontwikkeling zag zich in november 2020 bevestigd door de overgave van 1400 personen in door IS gecontroleerde zones in het noordoosten van Afghanistan aan de Afghaanse autoriteiten. Binnen deze groep van met name vrouwen en kinderen waren talrijke onderdanen van Azerbeidzjan, Oezbekistan, Turkije, Pakistan, de Maldiven en zelfs Fransen en Canadezen met een dubbele nationaliteit.

De aanval op een gevangenis dichtbij de hoofdstad van Tadzjikistan op 19 mei 2019 (gepaard gaande met een interne muiterij) door strijders van IS alarmeerde de internationale gemeenschap inzake de vestiging van de organisatie in de regio. Er waren heel veel strijders gekomen uit Irak en Syrië. Zes maanden eerder moesten de Taliban, toen in oorlog tegen de regering in Kaboel, een trainingskamp van IS in de Afghaanse provincie Djozdjan op de uiterste noordgrens van Afghanistan aanvallen. Een zone waar IS zich van 2018 tot midden 2021 een oorlogsschat verwierf door systematisch archeologische vindplaatsen te plunderen.

Sinds 2021 hebben er voortdurend aanvallen van IS op Afghaans grondgebied plaatsgehad, met name tegen de sjiitische hazara-gemeenschap. Gouverneur Mohammad Dawood Muzammil van de provincie Balkh, de grensprovincie met drie landen van Centraal-Azië, werd gedood op zijn eigen bureau: een moord opgeëist door de jihad-organisatie. Een ongekende actie tegen een « hoge islamitische ome », zonder twijfel als antwoord op de eliminatie van Qari Fateh, chef inlichtingen en operaties van Islamitische Staat in Khorassan, door de Taliban op 26 februari 2023.

Op 6 september 2022 eiste Islamitische Staat in Khorassan op Telegram de zelfmoordaanslag tegen de Russische ambassade in Kaboel op waarbij twee Russische ambtenaren en vier Afghanen het leven lieten. Door Rusland in het vizier te hebben wil IS de relaties tussen het Talibanregime en één van zijn zeldzame steunpilaren verstoren. Rusland mag dan het Talibanregime nog niet officieel erkend hebben, Moskou zegt steeds weer dat de strafmaatregelen tegen het Taliban-regime opgeheven moeten worden. Bovendien is het Russische gebied heel wat toegankelijker en minder beschermd dan Europa en de Verenigde Staten.

Hoewel de capaciteit voor aanslagen door IS op Europese grond sinds enkele jaren als beperkt wordt beoordeeld, heeft de groei van haar Afghaanse afdeling dit gegeven volgens de westerse inlichtingendiensten veranderd. In juli 2023 hebben de Duitse, Nederlandse en Belgische politie de leden van een terroristische groep gearresteerd die volgens het parket van Karlsruhe acties in Duitsland voorbereidde. Afkomstig uit Centraal-Azië (Turkmenistan, Tadzjikistan en Kirgizië) stonden zij volgens justitie in contact met de top van IS-K.

Op dit moment heeft IS-K laten zien dat het in zijn grote regionale gebied overal kan toeslaan. De Afghaanse afdeling van IS eiste bijvoorbeeld ook de aanslag van 3 januari in Iran op met bijna 90 dodelijke slachtoffers.

IS wordt sterker en is met medewerking van andere terroristische groepen een steeds groter gevaar voor aanslagen, ook in Europese landen. Bij evenementen als de Olympische Spelen in Parijs kun je je hart vasthouden.

 

Geschreven in april 2024

 

 

De radeloze vlucht van de Rohingya naar Indonesië

 

Wellicht herinnert u zich de massale slachtpartijen van de mohammedaanse minderheid van de Rohingya in Birma in 2017 door het Birmese leger, gesteund door Aung San Suu Kyi, de toenmalige leider van de Birmaanse regering, en aangevuurd door fanatieke boeddhisten. Ik heb over deze gigantische slachtpartij en de vlucht van 750.000 Rohingya naar Bangladesh – zij zijn etnisch verwant aan de Bengalezen – al heel wat geschreven. In deze vluchtelingen -kampen in Bangladesh wordt de humanitaire situatie steeds slechter, mede doordat Bangladesh hun aanwezigheid met lede ogen aanziet.

In 1982 besloot het Birmaanse dictatoriale regime de Rohingya hun Birmaans staatsburgerschap te ontnemen. Sindsdien zijn zij als staatlozen voortdurend doelwit van mishandeling en vervolging in de meest onmenselijke zin van het woord.

De meeste Rohingya vluchten uit kampen in Bangladesh, maar ook steeds meer uit Birma, in de hoop om in hun uiterst gammele bootjes Maleisië te bereiken, dat naar hun idee veel toleranter is. In februari dit jaar waren daar 108.500 van hen geregistreerd als asielzoekers volgens de het agentschap van de Verenigde Naties voor vluchtelingen (UNHCR). Maar Maleisië erkent dit statuut niet en heeft in de laatste jaren zijn anti-immigratiepolitiek fiks verhard: veel Rohingya zitten nu opgesloten in detentiecentra voor illegale migranten.

Sinds oktober 2023 heeft de stroom van Rohingya-vluchtelingenboten naar Indonesië een behoorlijke omvang gekregen: van de 4500 die in 2023 volgens een schatting van de UNHCR de zee opgingen zouden 1500 Rohingya de kust in de provincie Atjeh bereikt hebben. Het veronderstelde aantal doden, verdronkenen, loopt in de vele honderden. Deze toestroom veroorzaakt een golf van « weg-met-deze-vluchtelingen » bij de Atjehers, die al enige keren Rohingya-vluchtelingen terug de zee in hebben gedreven. Eind december vorig jaar manifesteerden en vielen meer dan honderd studenten een lokaal aan in Banda Atjeh waar Rohingya-vluchtelingen geherbergd waren. De UNHCR verklaarde « diep geschokt te zijn door de aanval van een menigte op een plek die families van uiterst kwetsbare vluchtelingen herbergt ».

Sinds november vorig jaar is er in de Indonesische sociale media, met name op TikTok, een haatcampagne gevoed door « fake-news » op gang gekomen tegen de Rohingya, die beschreven worden als « dieven » of « ongedierte »: dezelfde racistische en islamofobische stereotypen die het Birmaanse leger in de jaren voorafgaand aan de massaslachtingen in 2016 en 2017 verspreidde.

Het is een wrede ironie als je weet dat de Atjehers, net als de Rohingya vrome en conservatieve soennitische mohammedanen, gedurende tientallen jaren de gewelddaden van het Indonesische leger ondergingen in hun strijd voor meer autonomie, en daarna als gevolg van de verwoestende tsunami van 2004 gedurende tien jaar volledig afhankelijk waren van internationale hulp. Dit gebrek aan empathie is in Indonesië overigens aan de kaak gesteld door progressieve persoonlijkheden, en lokale NGO’s komen de ontredderde Rohingya te hulp. Hoewel Jakarta zich tot dusverre houdt aan de verplichting om in nood verkerende vluchtelingen niet af te wijzen, wordt de Indonesische marine er – zacht gezegd – van verdacht de gammele boten van de Rohingya weer verder in zee te jagen voordat deze de kust bereiken.

De oorzaken die de Rohingya aanzetten om de zee op te gaan, zullen alleen maar erger worden. In Bangladesh verslechteren de condities snel in een dertigtal kampen waar de Rohingya worden opvangen, bij Cox’Bazar aan de andere kant van de grens met Birma. De criminaliteit neemt er sterk toe en branden verwoesten er hele wijken.

De Verenigde Naties, die deze kampen financieren, hebben in 2023 maar de helft van de 876 miljoen dollar kunnen ophalen die noodzakelijk is voor hun functioneren. Dit heeft tot gevolg dat het Wereldvoedselprogramma in maart 2023 snel de maandelijkse 12 dollar voor voedselbonnen voor iedere inwoner van deze kampen heeft moeten terugbrengen tot 6 dollar, terwijl 40% van de kinderen jonger dan vijf jaar lijdt aan chronische ondervoeding. Gelukkig is het maandelijkse bedrag in januari dit jaar opgevoerd tot 10 dollar, hoewel dat alsnog te weinig is.

In Birma zijn de door de Rohingya bewoonde zones in het noordoosten van de deelstaat Rakhine, alsook de getto-steden Maungdaw, Buthidaung en Rathedaung, het terrein van hevige gevechten tussen het Birmaanse leger en het rebellenleger van Araka. Deze laatste ontketende in januari een geweldig offensief tegen de posities van het Birmaanse leger, dat terrein verliest maar wel regelmatig de bewoonde zones bombardeert.

In Sittwe, de hoofdstad van Rakhine, dwingen de gevechten de bevolking te vluchten. Maar de Rohingya die voor het merendeel in de kampen in de buitenwijken verkeren, zijn totaal overgeleverd aan de genade van het Birmaanse leger. Vluchten is onmogelijk en het regime misbruikt ze door ze te forceren een militaire training te volgen. Het rebellenleger heeft op 4 maart verklaard de Rohingya te willen ontvangen in de bevrijde zones, maar zij lopen daar het levensgrote risico om door de militaire junta als « menselijk schild » te worden misbruikt. De junta heeft al enige honderden Rohingya gedwongen dienst te nemen na de afkondiging van de verplichte inschrijving voor de dienstplicht.

Zo vergaat het op dit moment de Rohingya: een verschrikkelijk lot waarbij de wereld kennelijk onverschillig zijn schouders ophaalt.

 

Geschreven in april 2024